ТАТАЖАРХИХА

үйлэ ү., видэй нэгэ түхэл 1) ямар нэгэн юумэ хүсэ гаргажа бэе тээшээ болгожорхихо, бэе руугаа шэрэжэрхихэ, шэрэжэ дүтэлүүлжэрхихэ, угзаржархиха, һугалжархиха, бүхэлэн уяжархиха (потянуть, натянуть): Тэрэ уһа шабарта хара болотороо будалдашаһан сагаан морёор ерэнхэй, амыень хинсайтарнь татажархиһан, эрьелдүүлжэ байба (А. Ангархаев); 2) һорожорхихо, шэнгээжэрхихэ (вобрать в себя): Хужартын коммунын улаан булан дотор зон дүүрэн, хүхэ манан болотор тамхи татажархиһан байба (Ц. Дон); 3) утаар hунаажа дуугаржархиха (издать протяжный звук); дуу татажархиха утаар аянгалан дуу дуулажархиха (спеть протяжную песню): Бага ябахадань, нэгэтэ басагад бэреэдэй дуулаһан энэ дууе ханхинаса татажархёод, саашаа юун бэлэй даа гэжэ түр зуура маргаба (Ч. Цыдендамбаев); 4) эхилжэрхихэ, үүдхэжэрхихэ, ушаруулха (затеять, устроить); 5) бага болошохо, агшашаха, болигожорхихо (сократиться, уменьшиться, прекратиться): Түргэн сухалтай Санжимаагай тэрэ дороо болихогүйдэ, энеэдэмнай ханяадан болохонь гэжэ бараглаһан һамгад. эбтэйгээр шууяагаа татажархина (З. Гомбожабай); 6) бэе тээшэ болгожорхихо (привлечь к себе, увлечь): өөрынгөө талада татажархиха; 7) баадхан суглуулжархиха, зарлажархиха (собрать, созвать): онсо яаралтай суглаа татажархиха; 8) зурагар ута юумэ гаргажархиха, һунаажархиха, малтажархиха (провести, протянуть, прорыть): Энэ харгын хажуу талаар дүрбэ-дүрбэн түмэр утаһа татажархиһан столбнууд саашадаа жэрылдэһээр жэрылдэжэ, нюдэндэ хүсэгдэхэеэ болин ошоно (Х. Намсараев); 9) бүрхөөжэрхихэ, хушажархиха (затянуть, покрыть): Хахад тэнгэриин харлашатар татажархиһан һарлагай нооһон хүшэгэ шэнги, барбагар үүлэнэй саагуур үхэр буутай хүнүүдэй буудалдажа байһандал, тэнгэри лүжэгэнэн, гал һомоёо түргэ түргэн шэдэлдэг болобо (Д. Батожабай); 10) буулгажархиха, шабхадажархиха, сохижорхихо (хлестнуть, стегнуть); шаб байса татажархиха шаб байса буулгажархиха (подстегнуть хлёстким ударом): Аламжын гарта байһан ута ташуур Степанов һуга татажа абаад, тэрэнэй нюур уруу шаб байса татажархина (Д. Батожабай); 11) барижархиха, барижа эдижэрхихэ (задрать, напасть – о волках): Y нгэрһэн һүни ш оно хоёр хони татажархёо.