УНТАХА

үйлэ ү. 1) хүн ба амитанай бэе амаржа нойрсохо, үргэһэ абаха, үргэһэ нойртоо диилдэхэ, зөөлэн бүхэдэ диилдэхэ, хунхыха (спать): Хойто орон дээрэ һанаа амараар унтажа хэбтэһэн хүгшэн эжын жэгдээр амилха элихэнээр дуулдажа байгаа бэлэй (Г. Дагбаев); – Үшөө юу хэжэ шадахабши? / – Эдеэлхэдээ бэрхэб, унтахадаа бэрхэб (Э. Зандраев); унтахаа һанаха нойр хүрэхэ, унтадаһаа хүрэхэ (хотеть спать): Хүдэлмэришэдэй урогой боложо байха үедэ унтахаа һанахадань, энэ буряад хасаг намда туһа хүргэдэг юм (Г. Цыдынжапов); унтажа ядаха нойроо алдаха, нойр хүрэхэгүй, үргэһэ абажа шадахагүй (страдать бессониицей): Үдэшэ Намжил Доржиевичайда галай носоод һалахагүйдэ, унтажа ядажа хэбтэтэрээ бодоод, ябаадхёоб (А. Жамбалдоржиев); унтаһанаа һэрихэ нойрһоо һэрихэ, бодохо (просыпаться): Одоол эндэ унтаһанаа һэриһэн юумэдэл, Аламжа сошордошоод, өөдэ уруугаа хүн бүхэнэй нюур шарайшалан харана (Д. Батожабай); унтаһан болиһон хоёрой хоорондо нойрмог, дутуу һэриһэн байдалда (в полудрёме): Тэрэ унтаһан болиһон хоёрой хоорондо тархияа доошонь дүхэгэд гүүлээд лэ һэришэнэ (Ц.-Ж. Жимбиев); унтахынгаа урда үргэһэ абахаһаа түрүүн (перед сном): Һүни бүхэн унтахынгаа урда нюдэеэ аняад, Идын шарайе үлэмжэ элихэнээр нюдэндөө хаража, нюур нюураараа өөртэйнь уулзаһандал өөрэгүй болошоод хэбтэхэш (Ц.-Д. Хамаев); унтааша болохо унтаһан хэбэр үзүүлхэ (прикидываться спящим): Үбгэжөөл хэнтэйшье дуугаралсаха дурагүй, юрэл унтааша болоод хэбтэнэ гэжэ абаһаар ойлгохоор байгаа һэн (Б. Мунгонов); дура зоргондоо (гү, али уураг тархяа урдатарнь) унтаха унтахын ехээр унтаха, удаан унтаха (очень долго спать): Буусаяа урилhан жаахан хүбүүд үдэ болотор дура зоргондоо унтаад, гүмнөө соо веялкэ эрьюулдэг эхэдээ ерэдэг hэн (Г.-Д. Дамбаев); унтадаг таһалга хүнэй һүниндөө амардаг газар, унтариин таһаг (спальня): Тиимэ нэгэ уйтайшаг үдэрнүүдэй, утахан һүнинүүдэй ерэхэдэ, тэрэ гансахан һанаандаа Цэрэниие дурдан, унтадаг таһалга соогоо хэбтэшэдэг (Д. Эрдынеев); 2) шэлж. хурисал үйлэдэхэ, бэлгын ябадал хэхэ, үйлэдэхэ (иметь половые сношения).