ТУЛЮУР

1. тэмд. н. 1) ядуу, туйган, ахир, үлгэ-һалга (немощный, бессильный, слабый): – Б-б-бү сохииш даа намай, Ли-Либээнтэй, хайрла тулюур үбгэниие! (Б. Санжин, Б. Дандарон); тулюур туйган а) шадалгүй, үлгэ-һалга (немощный, слабый): Иигээд лэ хүн тулюур туйган болоходоо орхигдодог, хэндэшье хэрэггүй хосордог ха юм (Ц.-Ж. Жимбиев); б) ядуу, үгытэй (влачащий жалкое существование): Ажабайдалтнай үеын үеһөө хойшо тулюур туйган (Ч. Цыдендамбаев); ухаан бодолоор тулюур мунхаг, бүдүүлиг, балар, ухаа багатай (невежественный, отсталый): Мүнөө засаг түрэдэ һамарган саг болоходо баяд ноёд, тэдэнэй тала баригшад, өөһэдөө ухаан бодол ба эрдэмээр тулюур һэн тула, Гайтайгаа урдаа харадаг болоо бшуу (Д. Эрдынеев); ородоор (гү, али ород хэлэндэ) тулюур ород хэлэ муу мэдэдэг, ородоор шада-яда, тал-мүл хэлэдэг (плохо знающий русский язык): Тэрэ өөрөө буряадаар мэдэдэггүй. Би өөрөөшье ородоор тулюур байгааб (Ч. Цыдендамбаев); Ород хэлэндэ тулюур Санжид хүгшэн басаганай түргэн дуугархалаар, юушье хэлэһыень оройдоошье ойлгонгүй, амаа ангайлгаад, дүлии хүн мэтэ зогсохо юм (Г. Дашабылов); 2) муу байдалтай, үгытэй, шадалгүй, юумээр хомор (бедный, необеспеченный): Иимэ хооһон тулюур газарта ямар олзо олохобта даа? (Х. Намсараев); мүнгэ алтаар тулюур үгытэй, ядуу (бедный): – Мүнгэ алтаар тулюур байнабди (Г.-Д. Дамбаев); 3) дүршэлгүй, дүйгүй, юумэ хэжэ шадахагүй (неопытный, неумелый): – Нүхэр-аа, бидэ буряадууд байра һуудалаа гоёожо шадахагүй тулюур лэ, залхуушаг лэ зон гээшэ хабди (С. Цырендоржиев); адаг тулюур эгээн дүйгүй, ямаршье дүршэлгүй (совершенно неопытный): Баһа нэгэ адаг тулюур ангуушан турагай хужарта һуухаяа ошоод, хужарһаа нилээдгүй холо, отог балгаанайнгаа ойро мориёо шүдэрлэжэ табиба ха (Б. Мунгонов); 4) муу, яндан, үзэмжэ муутай (плохонький, невзрачный): – Ядахадаа буушни тулюур, – гэнэ нүгөөдэнь (Д.-Д. Дугаров); тулюур заахан үзэмжэ муутай, обор, муухан, үрсэгэр (невзрачный, жалкий): Тулюур зааханууд ларёгуудай нэгэнһээ Доржо тааруу зохидшье, гоёхоншье, хуушанай шаажан нааданхай абаба (Ч. Цыдендамбаев); ○ ахир, туйган, үгытэй, үүхи, ядуу гэжэ үгэнүүдтэй парн. хэрэгл.; 2. юум. н., барг. арга дүршэлгүйдэл, дүрэ шадабариин дутагдал (неумение, недостаток умения, сноровки, опыта): Юумэ хэжэ шадаагүй байхадамни гү, али муугаар хэхэдэмни, хүгшэн эжым «Тулюуртаа үхээрэй» гэжэ наадалжа хэлэдэг байгаа һэн; тулюураа гаргаха юумэ хэжэ шадахагүй, муугаар, дүрэ шадабаригүйгөөр хэхэ (проявлять недостаток умения, сноровки): Тулюураа бү гаргыштаа, һайн гүүжэм шамайе.