ТУЛАЛДАА(Н)

(Н) юум. н. 1) дайлалдаан, хюдалсаан (бой, битва, сражение): Олонхи сэрэгшэдынь түрүүшынгээ тулалдаанда хабаадажа, анха түрүүн илалта туйлалсажа, дайсадай тэрьедэхые нюдөөрөө хараба (Б. Шойдоков); гар тулалдаан гарай хүсөөр тулалдалга, барилдалга (рукопашная схватка): Тиигэжэ гранатануудай тоо томшогүй олон тэһэрэлгэнүүд траншейн урдуур боложо, дайсан тэрээнһээ хэды унаашье һаа, орой зогсонгүй траншей руунь сүмэрэн орожо, гар тулалдаан шууяшаба (Б. Шойдоков); шанга тулалдаан шэрүүн, асари ехэ, шуһата байлдаан (ожесточённый бой): Манай полк нэгэдэхи бүлэгэй тоодо дайлалдажа, шанга тулалдаанда гэдэргээ сухарижа ябахадаа, хүреэлэлгэдэ орожо, айхабтар орёо байдалда ороһон зомди (Ц.-Д. Жамсаранов); ами наһанай тулалдаан үйлөөрөө болохо, яаха аргагүй диилэхые оролдолго (схватка не на жизнь, а на смерть): Иимэ һайхан найр дээрэ ами наһанай тулалдаан боложо байна гэжэ хаанаһаа мэдэхэб? (Д. Батожабай); тулалдаанай талмай дайлалдаһан, байлдаһан газар (поле боя): Тэдэ мүнөөдэр олон зоноо тулалдаанай талмай дээрэ орхёо (Б. Шойдоков); 2) тэмсээн, хүсэеэ хэрэглэн тэмсэлгэ (стычка, столкновение, противостояние): Тайгада болоһон тулалдаанай үедэ эзэн баабгайһаа айгаагүй газаршан егерь үхибүүдэй урда бүришье хүндэтэй болошобо хэбэртэй (Б. Мунгонов); зэбсэгтэ тулалдаан буу хэрэглэһэн тэмсээн (вооружённое столкновение): Удаа тушаа томо томо городуудаар тэрэ мэтэ зэбсэгтэ тулалдаанууд һүжэржэ, баһа таряашадай хүдэлөөнүүд хаа хаанагүй боложо эхилбэ гэжэ үдэр бүри дуулдана (Х. Намсараев); 3) спорт. ямар нэгэн спортын янзаар урилдаан, барилдаан, бүхэеэ туршалсалга, үзэлсэлгэ (состязание по борьбе или другим видам спорта): Рефери хоёр гараа дэлгэн, тулалдааень зогсоогоод, Ринчиниие углууда зогсо гэжэ зандараад, Петиин хамарай урда хургаяа ёдогошуулан тооложо оробо (С. Цырендоржиев); 4) хатуу арсалдаан, үгэ буляалдаан (жаркий спор): Энээнһээ хойшо хэдэн һарын туршада үргэлжэлһэн олон олон заседанинуудта хоёр талаһаа яһала шанга тулалдаанууд болоо һэн (Б. Санжин, Б. Дандарон); үгэ хэлэнэй тулалдаан сэсэрхэлдэлгэ, сэсэ буляалдалга (состязание в мудрости): Аригуун Бүүбэй үни хэбтэһэншье һаа, үглөөдэр болохоо байһан үгэ хэлэнэй тулалдаан тухай бодолгото болон унтажа шадабагүй (Ж. Балданжабон); сэсэ буляалдалгын тулалдаан үгэ буляалдалга, арсалдалга (состязаться в мудрости, споры): Дуу дуулажа, хоолойнгоо һөөлдэхэдэ, философиин талаар үргэ аман хурсадажа, сэсэ буляалдалгын үсэд шанга тулалдаан эхилнэ (Ч. Цыдендамбаев).