ТООСОО(Н)

(Н) юум. н. 1) тоолон бодолго, бүридхэлгэ (расчёты, счёты): Тиихэдэ түлеэ шэрүүлһэн гэхэ зэргын ар-һар тоосоонууд үшөө байха (Ц. Дон); тоосоо хүтэлэгшэ тоологшо, бүридхэгшэ (счетовод): Урдань аймагай инструктор ябаһан, мүнөө коммунын тоосоо хүтэлэгшэ болохо гэжэ һая томилогдон ерэһэн Ошорон гэгшэ баруун гартаа харандааш баряад … (Ц. Дон); һүүлшынгээ тоосоо абаха хэһэн ажалайнгаа түлбэри бултыень абаха (получать окончательный расчёт); тоосоо хэхэ олоһон мүнгыень түлэжэ ажалһаа гаргаха (рассчитывать, увольнять, выдав заработанные деньги): Иигэжэ зүрхэгүйгөөр хүдэлжэ байгаа һаашни, энэ гэһээр тоосооешни хэжэ үлдэхэб (Г. Цыдынжапов); 2) тоосооной ажал эрхилэлгэ (счетоводство): Дэлэг бухгалтер директортэ нилээд тоогдодог, хэрэг бүтээсэтэй, тоосоондо мэргэжэһэн, дисциплинэтэй, һайн бухгалтер гээшэ даа (Ц. Дон); тоосоо хүтэлхэ тоосоо эрхилхэ, хэхэ (вести счетоводство): …Найрта гэдэг орожо ерээд, тэндэ тоосоо хүтэлжэ һуудаг нэгэ залуу хүнтэй хэды үгэ дуугаралсаад, өөрынгөө һуудаг таһаг уруу орошоно (Х. Намсараев); 3) хүтэлбэрилэгшэдэй үгэһэн үүргэ даалгабари, хэхэ гэжэ түсэблэһэн ажалаа бэелүүлхэ талаар зохёоһон ажал, тэрэнэй ябаса, үрэ дүнгые харуулһан баримта бэшэг (отчёт): Һүүлшын хуралдаан дээрээ һунгамалнууд 33 асуудал зүбшэн хэлсээ, тэрэ тоодо улас түрын толгойлогшын 2017 оной дүнгүүд тушаа тоосоон шагнагдаа (vtinform.com); тоосоо элидхэл хэһэн ажалай үрэ дүнгые харуулһан элидхэлгэ (отчётный доклад); тоосоо бариха (гү, али хэхэ, үгэхэ) хэһэн ажалай үрэ дүнгые харуулха (давать отчёт, отчитываться): Буряад Уласай толгойлогшо Арадай Хуралай hунгамалнуудай урда соёлой талаар хэмжээ ябуулгануудай шанарай сэгнэлтэ тухай тоосоо бариха (vtinform.com); Буряад Уласай толгойлогшо Алексей Цыденов 2022 оной дүнгүүдээр тоосоо хэхэ байна (ulanude.bezformata.com); ажахын тоосоон ямар нэгэн ажахын, бригадын г.м. бэеэ дааха шадалтай байжа, олоһон тоосоото мүнгөөрөө хамаг хэрэгээ бүтээлгэ (хозрасчёт, хозяйственный расчёт): Манай бригада ажахын тоосоондо оронхой (Б. Мунгонов); олзо ба зөөриин тоосоон татабариин албанда үгтэдэг, тодорхой хугасаанай туршада абаһан олзо тухайгаа, тэдэндэ хабаатай татабариин хямдаралнууд болон тэдхэмжэнүүд тухай татабари түлэгшын албан ёһоной мэдүүлгэ (налоговая декларация); 4) арсалдаан, үгэ буляалдаан (спор): Зүгөөр энэ Намжал Альбина хоёрой хоорондохи түрүүшын тоосоон бэшэ һэн (К. Цыденов); тоосоон туусаан арсалдаан, зүрилдөөн, буляалдалга (препирательства): – Юунэймнай тоосоон туусаан бэ? – гэжэ һураба (Б. Мунгонов); 5) харилсаан, бэе бэедээ хандалга (счёты, взаимные отношения): «Либээнтэй мэдээжэ дээрмэшэн ха юм, теэд үбгэжөөл тэрээнтэй ямар хуушан тоосоотой байһан юм» гэжэ доро дороо гайханад (Б. Санжин, Б. Дандарон).