ТОЛГОЙТО(Й)

(Й) тэмд. н. 1) ямар нэгэ илгаруулмаар түхэлтэй тархитай (имеющий какую-л. голову): Бага ээрүү хэлэтэй, тэбхэр толгойтой Галдан Содномов тэрээнтэй нүхэсэнэ (Ч. Цыдендамбаев); буурал (гү, али сагаан) толгойтой үһэниинь бууралтажа ябаһан, сайжа ябаһан (седоголовый): Шоёной аалихан хүрэжэ ерэхэдэнь, түрүүлһэн хүлэгэй соло хүхэ тэрлигтэй, буурал толгойто үбгэн дуудажа байба (Ч. Цыдендамбаев); – Сагаан толгойто нүхэрни, сагай удаарха тума зүрхэмни абаргаар угзаруулһандал болонол (Ц.-Д. Хамаев); нюсэгэн толгойто а) малгайгүй (без головного убора); б) үһэгүй, халзан (лысый): Нюсэгэн толгойто нүхэрынь гайхан һонирхон шагнажа, илагдаһан дайсанай үмхэй үлэгдэлһөө ойгоо гутан, зэбүүрхэн жэрхэжэ һуугаа бэлэй (Ц. Дон); модон толгойтой мохоо, һүбэлгэн бэшэ (тупоголовый); хоёр толгойто бүргэд зүүн ба баруун тээшэ хараһан хоёр тархитай бүргэдэй һүлдэ тэмдэг (двуглавый орёл): Тэрээн доро хоёр толгойто бүргэд һүлдэ тэмдэгтэй үндэр креслэ дээрэ Головин һууна (Б. Санжин, Б. Дандарон); далан долоон толгойтой аман зох. далан долоон тархитай (семидесятисемиголовый): Далан долоон толгойтой / Даньял шара мангадхай; алтан толгойтой ушаргүй, түрибэлгүй ухаатай (с золотой головой – об умном человеке): Эдэнэй дунда үнэтэй хүнүүд, алтан толгойтой хүбүүд олон (Ч. Цыдендамбаев); толгойтой бэһэлиг түнх. дүрөөтэй бэһэлиг (перстень): Зүүн гарайнгаа дунда хурганда толгойтой алтан бэһэлиг зүүһэн наймаашан наймаагаа шадамараар ябуулна; 2) ухаатай, сэсэн, ойлгохо сэнэгтэй (умный): Сэрэн тиигэжэ ябахагүйл. Толгойтой хүн гээшэ ха юм (С. Доржиев).