ТОБШО I

1. юум. н. 1) дэгэл хубсаһанай шэлбын нүхэн гү, али тусхай гаргаһан нүхэндэ оруулжа торгодог монсогор гү, али ондоошье түхэлтэй шагта (пуговица): Уйтахан торгон тэрлигынь бэедэнь багадажа, хойшоо табсантаһан уусыень таһа орёогоод, ташаан дээрэхи нэгэ тобшонь мултаранхай, һанжажа байгаа һэн (Д. Батожабай); тобшо шагта хубсаһа шагталдаг монсогор зүйлнүүд (пуговицы): Халтад лэ гэхэдээ, тобшо шагтануудынь хүрэхэгүй. Ара үбэрөөрөө хахархаяа һанаха юм (Ц.-Ж. Жимбиев); туйбын тобшо туйбын алхада һуулгагдаһан монсогор мүнгэн гоёолто (серебряный шарик-украшение на туйбе): Даримын шэхэнэй ойро туйбын тобшо ялалзажа, үһэнүүдэйнь үзүүртэ хуушанай монетэнүүд хүйтөөр ёлобхинод (Ч. Цыдендамбаев); тобшо тобшолхо шагта түдүүлидэ оруулха (застёгивать пуговицу): Аламжын нюдэеэ нээжэ харахадань, нэгэ милагархан хүн шэнэ торгон хитад хүрмынгөө тобшо тобшолжо байна (Д. Батожабай); тобшо тайлаха шагта түдүүлиһээ гаргаха (расстёгивать пуговицу): Тиихэдэнь энгэрэйнгээ тобшо тайлаад, хүхэн тушаань альгаараа даража үзэхэдөө, зүрхэнэйнь һулаханаар сохилжо байхые мэдэбэ (Б. Санжин, Б. Дандарон); тобшо хадаха шагта һабагшаар оёжо торгохо (пришивать пуговицу): Тэрэнэй хубсаһа хунарынь бэедэнь таарахаяа болишоо, хүрин дэгэлээ уужам болгон оёнхой, тобшыень урилан хаданхай (Ц.-Ж. Жимбиев); 2) эхэнэрэй хүхэнэй багахан бүмбэгэр орой, үзүүр (сосок): Булсагар хатуухан хүхэеэ эльбэнэ, үлэ мэдэгхэн монсойхожо эхилһэн тобшыень мэдэрнэ (С. Цырендоржиев); 3) буугай һомон (ружейная пуля): Духын яһа дайража, халиргайдаһан хорогүй тобшо зүгын ниидэһэндэл бүдүүн абяатайгаар эршэгэнэн саашалба (С. Доржиев); 4) сахилгаан гү, али электрон түхеэрэлгын үйлэдэлгые ударидаха, ехэнхидээ түхэреэн гү, али тэбхэгэр түхэлтэй багахан оньһон (кнопка, клавиша): Харин урдамнай нюдэнэй эреэлжэлмэ шэллэһэншье, шэлгүйшье орёо приборнууд, элдэб тобшо, сахаригууд (С. Цырендоржиев); Олон хоногто һайнаар унтаагүй Савельев сухалтайгаар коридор руу гүйжэ гараһан аад, билтарма баяраар халиһан шарайтай юумэ харайжа ороод, вагон соохи радиодинамигай тобшые мушхажа эхилбэ (В. Гармаев); үүдэнэй тобшо дарахада абяа гаргадаг оньһон (кнопка дверного звонка): Виктор Талалихин Тумур Жамгановые дахуулаад, дүрбэн дабхар гэрэй хоёрдохи дабхар дээрэхи нэгэ байрын үүдэнэй можодохи жэжэхэн сагаан тобшые дараба: байра соо хонхын жэнгинэхэ халта дуулдаба (Ж. Тумунов); 5) шэлж. монсогор юумэн (шарик, бусина): Алдарай гэртээ һуухань хашартай боложо, юундэшьеб, үхибүүн ябадагтаал түриигөө шуугаад, аадарай хүндэ тобшодо сохюулан, үйлсөөр гүйхэ дураниинь хүрэбэ (Ц.-Д. Хамаев); эрхиин тобшо эрхиин монсогорууд (бусины чёток): «…Аюушаяа эдеэ бэлдэлсэ гэхэнь гү» гэжэ хүгшэн сэдьхээд, хөөрэлдөөндэ оролсохогүйн тула эрхиингээ тобшонуудые мухарюулшаба (С. Цырендоржиев); 2. элирх. үүргээр хэрэгл. монсогор, түхэреэн, тобшодо адли түхэлтэй (круглый): Аламжа энэ тэмээ хайрлаһандаа, тэрэнэй нюдэн доро хүрэһэн тобшо мүльһэнүүдые хобхо татан хаяна (Д. Батожабай).