ТЭНГЭРИИН

тэмд. н. тэнгэридэ хабаатай, огторгойн (небесный): Теэд удаан хүлеэлгэнгүй, малагар түхэреэн һара тэнгэриин уужамда бии болоно (Ж. Тумунов); Тэнгэриин хара барагдаха, хүнэй хара барагдахагүй (Оньһ. ү.); тэнгэриин дуун (гү, али хүнхинөөн) аянга, огторгойн нэерээн, (гром): Тэнгэриин дуун улам түргэдэжэ, һалхин гааража, бороогой түрүүшын дуһалнууд унажа захалба (Д.-Д. Дугаров); Тэнгэриин хүнхинөөн үерэй хүүеэн хоёр хамтаржа, газар огторгой хоёр ниилэһэншүү (Б. Мунгонов); тэнгэриин дүүлии ург. сагаан үнгэтэй, монсогор малгай эшэ хоёрнь нягта холбоотой мөөг (дождевик, гриб); тэнгэриин зада ага һархяаг, мөөгэ (грибы); Тэнгэриин оёдол (гү, али зүйдэл) һүниндѳѳ одотой тэнгэридэ хүндэлэн байдаг ехэ олон бүрүүл мүшэдһѳѳ бүридэнхэй сагаабтар зурууд, Огторгойн оёдол (Млечный Путь); тэнгэриин үдэр бүри үдэрhөө үдэртэ, үдэр болгон, үдэртөө бодоод (каждый божий день): Теэд яахаб, тэнгэриин үдэр бүри адуунай хойноһоо сүхэртэрөө ябадаг унаа зэмэтэй бэшэл (М. Осодоев); тэнгэриин хаяа огторгойн заха, тэнгэри газар хоёрой ниилэдэг зурууд (небосклон, горизонт): Баруун тээ шоройлдон байгша үндэр уулануудай саагуур наран жаргажа, сэлмэг тэнгэриин хаяа улайбхин үзэгдэнэ (Ц. Шагжин); тэндирын тэмдэг сэл. хойто зүгэй толон (северное сияние); тэнгэриин (шэг) шарай огторгойн байдал, үнгэ зүһэ (лик неба как признак погоды): тэнгэриин шарай адаглаха огторгойн мүнѳѳнэй байдалаар саашанхи уларил тааха (посматривать на небо, чтоб предугадать погоду): Газаа гаража, ууртай хойто эхын шарайе үншэн үхибүүдэй адаглан харадагтал адляар, хүйтэн тэнгэриин шэг шарайе адагланад (Ч. Цыдендамбаев); тэнгэриин үүдэн бөө буряад зоной ойлгодог байhаар, газар дэлхэйн пүмпэгэр орой болохо тэнгэри дундаа нүхэтэй, тэрэ үүдэниинь зарим хүнүүдтэ хаа-яа нээгдэдэг. Тиигээд иигэжэ онгойходонь, баялиг, хүсэ шадал, үндэр изагуур г.м. хүсэhэн нэгэ юумэеэ гуйжа үрдихэ ёhотой; тиигэбэлнь тэрэ гуйлтань дүүргэгдэхэ (небесная дверь): тэнгэриин үүдэ хааха; тэнгэриин нохой сээр. шоно, гарюуһан, ута һүүлтэ, нооһон толгойто (волк).