ТҮМЭН

1. тоог. н., тоол. арбан мянган (десять тысяч): Арбан наһанһаа нэмэжэ, найман түмэн наһа хүрөөд, тэрээнһээ жичи (баһа) сагаржа (хадууржа) , арбан наһан хүрэтэр нэгэн нугалбари ба забһарай нэгэн галаб юм (Л. Шагдаров); 2. юум. н. 1) элирхэй бэшэ олон, маша олон, тоо томшогүй олон, хара мянган, тоогүй олон, тоо томшогүй, хара торюун (большое количество, бесконечное множество): Тэрэ һүни урда үнгэрһэн түмэн һүнинүүдһээ юугээрээшье илгаагүй, номгон, ажалһаа эсэһэн хүнэй нойр хүрэсэтэй һүни һэн (З. Гомбожабай); олон түмэн, түмэн мянган маша олон, барагдашагүй олон (бесконечное множество): Олон түмэн мүшэдэй дунда онсо хурсаар толорһон одон эмнин эмнин, гэрэлээ эльгээнэ, нуур баясхалантайгаар мэшэеэнэ (Д.-Д. Дугаров); Түмэн мянган дархашуул түхэреэн гэр бариба (таабари, шоргоолжоной бута); түмэн зон хара мянган зон (множество народа); түмэн олон сэрэг аман зох. тоолошогүй, барагдашагүй олон сэрэг (бесчисленное войско); түмэн жаргалан арбаад сантиметр үргэнтэй, саглашагүй аза жаргалай бэлгэ тэмдэг болоһон, абдар гэхэ мэтые шэмэглэдэг хээ («вечное счастье», орнаментальная каёмка шириной около 10 см, наводимая по краям сундуков): Дээбэринүүдынь луугай зурагтай шара даабаар хушаатай, үүдэниинь үлзы, түмэн жаргал угалзануудаар гоёогдонхой (Б. Санжин, Б. Дандарон); ◊ түмэр ханзын оёорто хаажа, түмэн суургаар суургалха хэнэйшье олохогүйгөөр хадагалха (прятать за семью замками): Тиимэл хадань тэрэ номые түмэр ханзын оёорто хаажа, түмэн суургаар суургалаа гэжэ мэдыш (Ч. Цыдендамбаев); 2) түүх. арбан мянган хүнһөө бүридэһэн сэрэг, эртын сэрэгэй эгээ томо хэсэг (десятитысячный корпус): Бүхэли үдэртөө ная гаран хүнэй нюур нэгэ-нэгээр Ван-Түмэр шэртэжэ, оройдоол долоон хүниие түрүү түмэндөө илгажа абаба (Д. Батожабай); түмэнэй ноён түүх. арбан мянган сэрэгшэдэй ноён (командующий над 10000 воинов); 3) арад зон, хүн зон, хүн амитан (народ): Арадайм сэдьхэлдэ хэтын сагта / Арюунаар мүнхэрһэн хэн бэлэй? / Ажалша түмэнэй сүлөөгэй тулада / Амархы мэдээгүй хүн бэлэй (Д. Улзытуев); ○ арад, мянган, түг, үй гэжэ үгэнүүдтэй парн. хэрэгл.