ТҮГЭЛДЭР

тэмд. н. бүрин, гүйсэд, дутуугүй, эрхим һайн, эрхим дээдэ шанартай, онсо, онсогой үзэгдөөгүй (преисполненный, совершенный, исключительный): Амгалан сэдьхэлтэй хүн тэнигэлэн байдалда үдэр, һүнигүй сэдьхэлээ арюудхажа, хурса һайхан эрмэлзэлээр түгэлдэр шэнжэдэ тэгүүлнэ (М. Батоин оршуулба), абьяас түгэлдэр бэлигтэй бэрхэ, бэлиг абьяастай, түрэлхиин шадабаритай (одарённый, талантливый): Дээдэ үеын харагшад Сэрэмжээ Уладаевагай бэелүүлһэн абьяас түгэлдэр дүрэнүүдыень һайн һанана ёһотой (Д. Сультимов); түгэлдэр ухаатай, ухаан түгэлдэр хурса мэргэн ухаатай, онсо ухаатай, угаа сэсэн (редкостного ума, премудрый): Орожо болохогүй хэрэгые / Хэнэйшье захираа һаа, бү оро. / Энэ хадаа оюунай эшэ зарлиг гээд, / Ухаан түгэлдэр хэн нэгэн гал руу харайха аал? (Э.-Х. Галшиев); түгэлдэр бэлигтэй, бэлиг түгэлдэр гарамгай абьяастай, гайхамшаг бэлигтэй (исключительно талантливый): Юундэб гэхэдэ, буряад зон арадайнгаа гүн сооһоо гараһан бэлиг түгэлдэр хүбүүд басагадтаа аргагүй ехэ дуратай, амжалтаарнь омогорхожо, сэдьхэл зүрхэеэ баясуулжа уулзадаг (Д. Сультимов); бүрин түгэлдэр эрхим һайн, дутуугүй (полный, совершенный): Саг, зайһаа дулдыдангүй ямаршье бодол таблажа боломоор, хайшаньшье эльгээмээр бүрин түгэлдэр бэшэгэй тэмдэгүүд гуримшуулагдан зохёогдоһон байна (Ц.-Х. Дарибазарова); түгэлдэр дабшалта амжалтатай, зорилгоо туйлаһан дабшалта (успешное достижение); түгэлдэр хүсэн хүсөөр дүүрэн байлга, угаа ехэ һүр хүсэн (мощь, могущество); түгэлдэр амжалта бүхы һанаһан юумэндээ хүрэлгэ, арсашагүй амжалта (полный успех); алдар соло түгэлдэр алдарта, нэрэтэй болоһон, сууда гараһан, суурхаһан, олондо мэдээжэ (прославленный); жабхалан түгэлдэр һүртэй, һүртэ ехэ, айхабтар гоё, жабхалантай (великолепный): Жаргалай тулада жагсан алхаял, / Жабарта тэнгэриин дорьбосо дуулаял, / Жабхалан түгэлдэр байдалдаа дурлаял, / Жама ёһын замаар жүдхэел (Х. Намсараев); зориг түгэлдэр хатуу, мохошогүй зоригтой (целеустремлённый): 1962 ондо Цыден-Еши Бадмаев түрэл театртаа һүүлшынхиеэ зориг түгэлдэр тайжа Зигфридэй рольдо хатаржа, баледэй ехэ тайзантай хахасаһан юм (Т. Самбялова); омогорхол түгэлдэр ямар нэгэ юумэнэй түлөө баяртай, омоголон, баяраар дүүрэн (исполненный гордости, горделивый); удха түгэлдэр баян удхатай, удха һайтай, гүнзэгы удхатай (содержательный): Юрын үгэнүүдтэй аад, удха түгэлдэр шүлэгэй мүрнүүдые Интер недтэ уншаад, хэн бэшээ гээшэб гэжэ ехэтэ һонирхоо бэлэйб. Тиихэдэмни Элбэг Зандраев гэжэ залуу хүбүүн байшоо (Ц. Сампилова); хүсэн (гү, али хүсэ шадал) түгэлдэр, хүсэ шадалаар түгэлдэр хүсэрхэг, уйгаргүй ехэ һүр хүсэтэй (исполненный мощи, мощный): Бэе бэедээ туһалха анхархаараа, хүсэл зориг ехэтэйгээрээ республикымнай ажаһуугшад хүсэн түгэлдэр байгаа (Буряад Y нэнһөө); хүсэн түгэлдэр зэбсэг дээдэ шанартай, дутагдалгүй зэбсэг (достаточно мощное оружие): Юун гэһэн хүсэн түгэлдэр зэбсэг бэ! (С. Доржиев); шагшаабад түгэлдэр будд. арюун сэдьхэлтэй (нравственно совершенный).