СООРХОЙ

1. тэмд. н. нүхэтэй, нүхэ гараһан, хахархай, сүмэрхэй, онгорхой, оёоргүй (продырявленный, дырявый): «Орохо тэнгэри орой соорхой» гэжэ урданай зон зүб хэлсэдэг байгаа. Т энгэри набтагар үүлээр хушаатай аад, соорхойгоорнь хүхэ тэнгэриин харагдажа байгаа һаань, бороо һуужа орохо гэдэг һэн (Л. Линховоин); ула соорхой нүхэн болошоһон улатай (с дырявой подошвой – об обуви); үбдэг соорхой үбдэгөө хахархай (с рваными коленями – о штанах): Саанаһаань сээжэбшэ дэгэлтэй, үбдэг соорхой үмдэтэй, хүл нюсэгэн нэгэ хүн гүйжэ ерээд, тонгогошон байжа мэндэшэлээд, морииень сэргэдэ уяад, нохой хорижо, гэртэ оруулна (Х. Намсараев); Y мдэгүйнь үбдэг соорхойдоо өөдэрхэбэ (Оньһ. ү.); соорхой харза мүльһэнэй забһарай урасхал уһан (полынья, незамерзающая зимой вода): Үбгэн Сэхир голой үнидэ мүльһөөр хушагдаашье һаань, эндэ тэндэ бии байһан соорхой харзануудтань загаһадые хаража, тэдээгээр һонирхожо байгаа юм гү гэжэ шэбшэхэ юм (Б. Шойдоков); ◊ соорхой шанагаар уһа удхаха бүтэхэгүй юумэ хэхэ, дэмы оролдохо (черпать воду дырявым ковшом; ≈ ищи ветра в поле); соорхой тархи юумэ мартадаг хүн (≈ дырявая голова): Зүнэг тархим, соорхой тархим һанажархиба (Б. Мунгонов); 2. юум. н. 1) нүхэн, һүбэ, сүмэрхэй, забһар, онгорхой газар (дыра, отверстие, прореха): Шагай дээрээ шамаршаһан түриитэй бүд гуталайнь улын соорхой өөрынь аман мэтэ ангайлдажа харагдана (Д. Батожабай); соорхой нүхэн һүбэ, сүмэрхэй, онгорхой газар (дыра, отверстие): Заахан хара майханайнь дүрбэн зүг тээһээ сүмэр сохижо ороһон, соорхой нүхэн бүхэндэ нюдэеэ тогхоохо бүридөө уур хорониинь ехэдэжэ, урал дээрэнь байһан домбогор шархань шэшэржэ захалаа һэн (Д. Батожабай); амитанай арһан дээрэхи соорхой гуурай нүхэн (свищ на шкуре животного); 2) ойн дунда байдаг багахан тэгшэ газар, халзан толбо, майла (поляна, прогалина): Шаманка горхониие үгсэжэ, шэнэһэ, хасуури, хуһа модотой холимог ой соогуур нилээд холо ябаад байхадань, нариншаг аад, ута гонзогор соорхой болобо (Б. Мунгонов); ойн соорхой ойн дундахи модогүй тэгшэхэн газар (лесная поляна): Тээ доошолоод тэгшэхэн ойн соорхой модо шугы соо сайран харагдана (С. Доржиев).