СЭХЭЛХЭ

үйлэ ү. тэгшэлхэ, тэниилгэхэ, нугалаагүй болгохо, годируу бэшэ болгохо (выпрямлять): … татажа байһан тамхияа хаяжа, һольбуулһан хүлнүүдээ сэхэлжэ, ехэ һонирхон, Арсалан тээшэ хэлтын татажа, нюдэеэ ехэ болгон хараад һууба (Ц. Шагжин); нюргаа (гү, али бэеэ) сэхэлхэ нюргаа тэниилгэхэ (распрямляться, выпрямляться): Тиин ябатарынь мүнөөхи хоёрынь нюргаа сэхэлжэ, урда зүг руу шэртэн байшабад (Б. Мунгонов); – Хүн манайда ерэбэ ха, – гээд, Охин бэеэ сэхэлэн шагнаархаба (Б. Санжин, Б. Дандарон); нугархайе сэхэлхэ нугалаае эльбэжэ жэгдэлхэ (разглаживать складку): Светлана уншажа дүүргээд, бэшэгэй нугархайе сэхэлхэ гэһэншүү альгаараа дүмүүхэн эльбэсэгээн, нюдэнэйнгөө урда Андрейн ониитороо энеэбхилһэн дүрые бии болгон, уралаа үлэ мэдэг хүдэлгэн удаан сэдьхэлээ уяруулан һууба (С. Цырендоржиев); харгыгаа (гү, али замаа) сэхэлхэ харгыгаар ябангүй, тойронгүй, замаа богони болгохо (сокращать путь, срезать путь): Чансинай хүбүүдэй хөөрэлдөөнэй нэгэшье үгые алдангүй хадуужа абаһан, нэрлэгшэ газарыень һайн мэдэхэ һэн тула харгыгаа сэхэлэн ой соогуур дугшуулна (С. Цырендоржиев); Харгынгаа гол дахан, арюун газар шэлэн, замаа сэхэлэн дабхюулна (Ц.-Ж. Жимбиев); сэхэлэн гэшхэхэ харгыгаар бэшэ, замаа тобшолон ябаха (идти напрямик): Яаража ябаһан агроном дүтые хаража, ехэ замһаа булгаран гараад, арын гудамжаар сэхэлэн гэшхэлбэ (Ц. Дон).