СҮЛӨӨГҮЙ

1. тэмд. н. 1) забгүй, забдагүй, тухагүй, ажал ехэтэй (несвободный, занятый): Мүн ажал байгуулалтын айхабтар ехээр хүгжэхэдэ, арад зоной сүлөөгүй болоһон дээрэһээшье гараһан шалтагаан байлсаха (Ц. Дон); угаа сүлөөгүй ехэ тухашаруу, забдагүй (очень занятый); сүлөөгүй байха амарха забһаргүй байха (не иметь свободного времени): Миниишье сүлөөтэй болоогүй һаа абатай, абын сүлөөгүй байгаа һаань Шойдог абгатай ошоно аабзаш даа (Д. Эрдынеев); амилхашье сүлөөгүй байха унаһан малгайгаа абахашье забгүй байха (быть занятым по горло); туха (гү, али заб, забда) сүлөөгүй тухашаруу, шахардуу, ядаралтай (занятый, хлопотливый): Ходол туха сүлөөгүй ябадаг гэртэхинэйнь ажал һаянай нэгэ бага хүнгэрөө боложо байна (Ц.-Ж. Жимбиев); Жарантайтан энэ намар бүришье һаа заб сүлөөгүй (Б. Санжин, Б. Дандарон); Эдэнэр бултадаа хүндэ десятина сабшаха уялгатай, забда сүлөөгүй, ядуу туйган айлнуудай сабшалангууд ха юм (Ч. Цыдендамбаев); сүлөөгүй саг (гү, али үе) шахардуу, ажал ехэтэй үе саг (напряжённое время, горячая пора): Хэрбэеэ сүлөөгүй саг болоод, зоной хүдөө хүдэлмэридэ ябашахада ехэл хэсүү байдаг (Д. Эрдынеев); Сүлөөгүй үедэ миин хэбтэхэнь, ямар нэгэн гэм хэхэеэ байһан шэнгеэр үзэгдөө бэлэй (Д. Эрдынеев); 2) һула газаргүй, олон юумээр дүүргэгдэһэн (загруженный, не имеющий свободного места); харгын сүлөөгүй байлга харгын олон машинатай байлга, харгыда зай забһаргүй олон машинын байлга (загруженность дорог); 3) эхир., оһо мэдээгүй, мэдээ алдаһан, харанхалһан, мэдэрэлгүй (находящийся в обмороке, без сознания): сүлөөгүй хэбтэхэ; 4) будд. сансарын байдалһаа таһаржа шадаагүй (несвободный от земных привязанностей, от сансарного бытия): Ш агшаабадаар олон адагуусан амитанай шанар ба 8 сүлөөгүйе тэбшэн, тэрээгээр сүлөөтые наһан туршада олохо (Боди мүрһөө); 2. наречи тархяа үргөөгүйгөөр, забгүй, шахардуугаар, эсэтэрээ (усиленно, не покладая рук): Сүлөөгүй ажаллажа байhан үбгэжөөл Наранай мэндэшэлхые дууламсаараа, толгойгоо үргэжэ нюдэнэйнгээ шэлэй дээгүүр тэрэниие хараад, толгойгоо дохин мэндэшэлбэ (Г.-Д. Дамбаев); 3. хэлэгшын үүргээр хэрэгл. забтай саг үгы (недосуг): Николай Иванович ехэ сүлөөгүй, нэгэ юумэ хэдэ хэдэн саарһануудһаа счето дээрэ татаад, гараһан дүнгыень ондоо саарһанда бэшэжэ һууна (Ч. Цыдендамбаев).