САМСА

юум. н. 1) хүнэй бэеын бүhэнhөө дээшэнхи хуби халхалхаар хараалагдаhан богони хубсаhан. Урдань самса дэгэл доро үмдэдэг, дотор хубсаhанай үүргэ дүүргэдэг байгаа юм. Гэр дотороо, мүн хара ажал хэхэhээ бэшэ газарта хүн самсаараа ябадаггүй байhан юм (рубаха, рубашка, сорочка): Сэбэр сагаан самса, сагаан улатай шархи гутал Ти-дуһаа абахада зохидшье байһан һаа, мүнөө тэрэ самсань Аламжын бэедэ няалдашанхай, нюргыень хордохоожо ябана бшуу (Д. Батожабай); Самса бэшэ аад, оёотой, хүн бэшэ аад, зугаатай (таабари, ном); гадар самса ямар нэгэ хубсаhан дээрэ үмдэхэ хубсаhан (верхняя рубашка, блуза): Айдай хүдэһэн дэгэлээ тайлажа, зузаан нооһон гадар самсаа өөрһөө мулталаад, хүбүүнэйнгээ арсаһаар байтар толгойдонь углаба (Ц. Шагжин); дотор самса нюсэгэн бэе дээрээ үмдэхэ дотор хубсаhан (нижняя рубашка, нательная рубаха): Ахань дүүгэйнгээ энгэр сэлеэд, сээжэ дээрэхи хурга дарама шархыень дотор самсаа шуулажа бообо, тэбэрибэ, таалаба, һэгсэрбэ – дүүнь ами оробогүй (С. Доржиев); һүниин (гү, али унталгын) самса унтахадаа үмдэдэг дотор хубсаhан (ночная рубашка); морин самса эхэнэрэй дэгэл доро үмдэдэг хормойтой, хамсытай, ута хубсаhан (платье): Табхайн абгай морин самсынгаа хормой мушхасагаан дуугарна (Б. Мунгонов); оодон самса зүүн бур. а) сээжэдээ үмдэхэ богони дотор хубсаhан (рубашка, рубаха): Оодон самсатай, улаан пулаадаар толгойгоо бооһон, бүһэгүй, хүл нюсэгэн Доржо, богонихон ташуураар агаарта тамшаалган, зон соогуур ороно (Ч. Цыденд амбаев); б) ү хибүүнэй хүйhэсөө утатай, бүдөөр оёhон захагүй дотор хубсаhан (распашонка длиной до пупка, без воротника); ямаан самса урдань үгытэй хүнэй хара ажалда үмдэдэг, ямаанай арhаар оёhон, оодон хубсаhан, дэгэл (короткий дэгэл из козьей шкуры): Урданай үгытэй ядуу хүнүүд ямаан самса гэжэ оодон дэгэлтэй, ямаан гуталтай, эшэгэн малгайтай һэн (Х. Намсараев); ламын самса будд. ламанарай нюсэгэн бэедээ үмдэдэг шара гү, али улаан үнгэтэй, хамсыгүй, шагтагүй ута сээжэбшэ, зүүн хормойнь баруун хормойгоо орёоһон, ирангаг (ламская рубаха, надевается на голое тело, но иногда под неё надевают рубаху; застёгивается с левого плеча под правую подмышку); 2) доодо үд. эхэнэрэй дэгэл (женская шуба).