САБШАХА

үйлэ ү. 1) эритээр таһалха, хүндэлэн отолхо (рубить, отрубать, сечь): Гансал тон-тон байса эндэ тэндэ түлеэ сабшаха абяан, үдэшын гаглюунда загсаһан саһа шар-шар гүүлэн, гэрнүүдэй хоорондо ганса нэгэн хүнэй ябаха соностоно (Б. Санжин, Б. Дандарон); Сабшахада зомгоол гарахагүй, хадхахада шуһан гарахагүй (таабари, һүүдэр); бута сабшаха һүхөөр һамна сохижо һалгааха, жэжэ хубинууд болгохо (напрочь отрубить): Энэ үедэнь Дэлгэр галдаа түлеэ нэмээд, үнэр ороһон хабһануудые бута сабшаад байба (В. Гармаев); тархи таһа (ра) сабшаха тархи эритээр таһалха (отрубать голову): Тэндээ одоошье Сүльтим баянай тархиие таһара сабшаад, Ононой бургааһанда үлгэһэн байна (В. Гармаев); һэлмээр сабшаха һэлмээр отолхо (сечь мечом): Арга заб олдоо хадань гэнтэ нэгэ тээһээ гараад, хутагаар хадхаха гү, али һэлмээр сабшаха һанаатай байгаа ёһотой (Б. Санжин, Б. Дандарон); модо сабшаха а) нарин модо һүхөөр унагааха, унагааһаан модо хэдэн хэһэг болгохо (разрубать сваленное дерево): Энээхэн үедэ ара талынь ой соо хүнэй модо сабшаха дуулдажа, Ошорхай залд гэн, гансата номгороодхино (Д. Эрдынеев); б) модо мүшэрнүүдһээнь һалгааха (обрубать дерево сучья, ветви); углуу сабшаха баригдажа байһан гэрэй модондо хэршэлээ гаргажа булан хэхэ (рубить угол в постройке); мяха сабшаха мяха эмдэхэ, һүхөөр яһатайнь хэдэн хуби болгохо (рубить мясо); 2) хажуурдаха, хадаха (косить): Үбһэ хуряалгын үедэ сабшажа байһан мүрөө бүри алдангүй, тэгшээр сабшаһыень харахадаа баясаа һэн (М. Осодоев); үбһэ сабшаха хажуурдаха, үбһэ хуряажа абаха (косить траву на сено): Һөөг бургааһад соо үбһэ сабшажа ябаһан илдамхан Цэрэн-Дулмын шарай хараа байса хубилаа даа (Ц.-Д. Хамаев); үбһэ ехээр сабшаха үбһэ ехээр абаха (накашивать травы); 3) нюдэеэ түргэ-түргэн аниха-нээхэ (моргать): Нюдэнүүдээрээ нэрэ һурагүй сабшажа, айхабтар һонин юумэ, тэрэл зуура аймшагтай юумэ шагнаһандал һууба (Ц. Цырендоржиев); нюдэеэ сабшаха нюдэеэ түргэ-түргэн аниха-нээхэ (моргать глазами): Аймхай Гончог-Жамца түргэ-түргэн нюдэеэ сабшан, үүдэн тээшэ эрьехэдээ, тугаарһаа хойшо арсалдааень шагнажа байһан Баданиие обёорбо (Б. Санжин, Б. Дандарон); нюдөө сабшангүй хараха шэртэхэ, нюдөө анингүй хараха (не мигая смотреть); ◊ нюдэ сабшаха зуура айхабтар түргэн, түр зуура, ойро зуура (в мгновенье ока): Үргэгдөөд байһан Гамбалай баруун гарынь нюдэ сабшаха зуура гэдэргээ мушхагдажа, үхибүүн шэнгеэр шашхаад, газарта һуушаба (Ц.-Д. Хамаев); 4) туруугаараа, урда хүлөөрөө газар сохихо (бить копытом, передними ногами – о коне): Холо бэшэ уяатай мориниинь һоно батаганаанһаа хашаржа һүүлээ шарбана, турьяна, хүлөөрөө газар сабшана (В. Гармаев).