СААДА

тэмд. н. 1) холуур байгааша, саана байһан, холуурхи (дальний, находящийся поодаль): Наада таһаг соогоо байһан гонзогорхон жабдан дээрэ Осор ламада унтари заһажа үгөөд, Логсой өөрөө саада таһаг соогоо унтаба (Д. Батожабай); саада тээ а) арада, хойно (на той стороне чего-л., по ту сторону чего-л., за чем-л.): – Ай, бурхан зайлуул, тэрэ гүбээгэй саада тээ юун унин шэнги юумэ бааяба гээшэб (Г. Цыдынжапов); б) урда, урда тээ, саана (тому назад, перед тем – о времени): Хорин жэлэй саада тээ холшор залуу ябахадаа, үхэжэ байһан үбгэнтэй Хүхэ-Хото шадар гуйраншанай байдалаар золголдоһоноо Ван-Түмэр шэбшэжэ захалба (Д. Батожабай); гүбээгэй саада тээ добын арада (за холмом): Гүбээгэй саада тээ олон хазаар моритой хүнүүд үзэгдөө гэжэ хэлсээд, Нугын зон үймэжэ байнал (Г. Цыдынжапов); хоёр хоногой саада тээ хоёр үдэрэй урда тээ (два дня тому назад): Хоёр хоногой саада тээ харгын захиргаанай дарга мастертаяа ерэжэ, Будажабай операци хэлгээд, һайн боложо байһан тухай дуулгаа (Д.-Д. Дугаров); саада руу ара тээшэ (за что-л.): Тогоошо морёо хүтэлөөд, шэлын саада руу гүйһөөр голлобо (Д.-Д. Дугаров); 2) хэлэжэ байгаашын нүгөө талада оршогшо (находящийся по ту сторону, противоположный): Газаахи талмайн саада захада нэгэ дабхар универмаг (Б. Мунгонов); саада тала (гү, али бэе) хэлэжэ байгаашада нүгөө тала, холуурхи тала (та сторона, противоположная сторона): Нуурай саада тала мантан хара хабсагайнуудаар, хүхэ ногоон хадануудаар тулгагданхай (С. Цырендоржиев); Тогоошо хүтэлэй саада бэе руу соёруулан голложо, үргэн хотогорые үнгэрөөд, үсөөхэн модотой набтар хүтэлдэ гараба (Д.-Д. Дугаров); голой саада эрье уһанай нүгөө бэе (тот берег реки): Голой саада эрье дээгүүр уһан халишанхай, хэһэг бургааһадай хоорондуур һалаатан урдана (Д.-Д. Дугаров); саада булан (гү, али углуу) нүгөө, холын булан (противоположный, дальний угол): Шоно шамдуун һөөргөө эрьежэ, саада буланда ошоод, зуруулаа шударба (Б. Санжин, Б. Дандарон); Аюуша Шойнжуурые хүл дээрэнь бодхоолсохо һанаатай дүтэлхэдэнь, судья хорёод, саада углууда ошожо зогсохыень зааба (С. Цырендоржиев); 3) удаадахиин һүүлээр ерэгшэ (идущий за следующим): – Суглаагаа хэзээнһээ үнгэргэхэ гэжэ байнабта? – Хари, саада гарагай зургаанда гэжэ соносхоо һэмди (Б. Мунгонов); саада үдэр, яряан. сааддэр, саадэр нүгөөдэрэй удаадахи үдэр (за послезавтра, через три дня): Саада үдэр гэжэ болзороо гаргаа бэлэйб (Ц. Цырендоржиев); уржын саада үдэр уржадэрэй хойнохи үдэр (запозавчера, три дня назад); саада жэл хойто жэлэй һүүлээр ерэхэ жэл (через два года): Мүнөө жэл, хойто жэл, үшөө саада жэлдэ хүрэхэ дабһан бии (Б. Мунгонов); наада саадые бододоггүй холо бодолгүй, гүнзэгыгѳѳр шэбшэдэггүй (нерасчётливый, недальновидный); 4) далда, нюуса (скрытый, тайный); саада шалтагаан нюуса шалтагаан, далда шалтагаан (подоплёка).