УХААТАЙ

тэмд. н. һүбэлгэн, һонор, өөрэ, сэсэн, ухаалиг, һанаамгай, түргэн ойлгодог (умный, разумный, рассудительный): Хүн наһан соогоо зободоггүй юм гэжэ нэгэ ухаатай хүнэй намда хэлэһыень һананаб (Ц.-Д. Хамаев); ухаатай сэсэн (гү, али һүбэлгэн, бодолтой) һонор, өөрэ, ухаалиг (умный, разумный, рассудительный): Хэрбээ үнэн сэхэ, ухаатай сэсэн нүхэдтэй хадаш, тэдэш шамайе заяандааш муу юумэндэ оруулхагүй, шишье тэдэндээ ходо һайниие һанажа ябаарай (Б. Санжин, Б. Дандарон); «Шинии энэ хатыешни ухаатай һүбэлгэн хүн гэжэ һанагшаб, тиимэ хадань ши болбол энэ хатанайнгаа хэлэһэн үгэ заабариһаань нэгэшье гарангүй ябаарай» гэжэ захяад наһа бараба (Х. Намсараев); Тиимэл байха ёһотой, ушар мэдэхэ ухаатай бодолтой хүбүүн аад, үхэһэн эсэгынгээ үриие түлэнгүй байхаб гэжэ ямар нюураараа хэлэхэ юм!… (Х. Намсараев); хурса ухаатай һүбэлгэн, өөрэ (проницательный): Тэрэнь шогтой хүхюун, яһала хурса ухаатай хүн байшоо, эзэн Барбаадайдаа балай гомдолтой бэшэ, харин харуу хэнтэг һамгыень шоо үзэдэг байба (Б. Санжин, Б. Дандарон); мохоо ухаатай бүдүүлиг, тэнэг, юумэ ойлгоходоо тулюур, тэншүү, мохоо молхи, мунхаг (недалёкий, тупой): Бүдүүлиг мохоо ухаатай Шоно Залмын нюур дээрэхи шиидэнги шэрүүн шэнжые ойлгонгүй, өөрынхиеэ абаха һанаатай, Залмада улам улам дүтэлхэдэнь, харин тэрэнь нюур уруунь пиласа нёлбожорхибо (Б. Санжин, Б. Дандарон); ухаатайшье хүн алдуу хэжэ болодог (Оньһ. ү.) хүн бүхэндэ алдуу хэхэ ушар тохёолдодог (на всякого мудреца довольно простоты); ○ сэсэн гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.