УЙ

юум. н. гашуудал, уйдхар, уйдалга, гуталга, сэдьхэлэй үбшэн бололго (грусть, скорбь, тоска, печаль): Тэрэ Сэрэнцүүгэй үбгэн тухайдаа уйдхартай мэдээсэл абаһанһаа хойшо уруу дуруу ябаһыень мэдэхэ байһан тула уйень тарааһайб гэжэ һанаһан байгаа (Ц.-Ж. Жимбиев); уй гашуудал (гү, али гуниг) гуталга, сэдьхэлэй үбшэн бололго, уйдхар (печаль): Ажалайнгаа иимэ хүсэтэйгөөр ябахые харахадаа, Должон урмашан, ухаандань ерээдүйн найдабари улам бүхөөр түрэжэ, уй гашуудалынь балартан мартагдадаг байгаа (Ц. Дон); Тугаарай уй гуниг Должоной оюун сэдьхэлһээ гэнтэ сэлмэн, үгы боложо, досоонь айхабтар хурса һэримжэ урган ерэжэ, һэжэгтэй хоёр хүнэй саашань хөөрэлдэхые тэсэжэ ядан хүлеэбэ (Ц. Дон); уй-хай а) гуниглалга, гунигта абталга, уйдалга, гажаралга (печаль, тоска): Өөрынгөө уй-хайе тарааһандал гү, али холо ябаһан хонидтоо абяа үгэһэндэл дуу дуулана (Ц.-Ж. Жимбиев); б) уһа нюдэн бололго, уйлаан, орилоон бархираан, шашхаан (плач, рыдания): – Эжымни, намаяа гурбадахи үдэрөө хүлеэжэ, уй-хай, уһа нюдэн болоно ёһотойш (Ф. Цыденжапов); в) хашхараан, оог хуугай табилган, ухаа мэдээ алдалга, үймөөн (крики, вопли, переполох): Үглөөниинь үгы болоһон тугал буруунуудшье олдожо, үнөөхидүүлэймнай уй-хайн мартагдажа байтарнь, үшөө нэгэ уйдхартай үйлэ ушар болоо һэн (Ц.-Ж. Жимбиев); уйда дарагдаха, уй-хайда абтаха гуниглаха, гунигта абтаха, гунигаар эзэлэгдэхэ, гажарха, уйдаха (грустить, тосковать): Уйда дарагдаһан Аламжын бүлэнэр халта сэдьхэлээ һэргэбэд (Д. Батожабай); Энээнэй һүүлээр эжымни уй-хайда абтажа наһа барахадань, би эсэгынгээ мүрөөр Санданай барлаг болоо һэм (Д. Эрдынеев); уй-хай табиха хүл хөөрсэг болохо, мэгдэхэ, һандарха, үймэхэ (устраивать переполох, паниковать): Гурбадахяар, юумэнэй ушар удха хүсэд ухамайлжа болтируулангүй, уй-хай табижа ябажа гүйһэнэй үлүүдэ бэшэ гү даа (С. Цырендоржиев); уй-хай болохо уйлаха, уһа нюдэн болохо (плакать, слёзы лить): Үнжэгэн бэеыншни үбшэндэ нэрбэгдэжэ, уй-хай болоходош, һүниин зоргоор унтангүй, һамааруулжа хонодог һэм даа эсэгэшни (Ц.-Д. Хамаев); ○ уйдхар гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.