ТОРТОГ

юум. н. 1) ямар нэгэн юумэнэй дүрэһэн шатаһан үлээдэһэн, дүрэдэһэн, эһэн, хөө, хара утаан (копоть, гарь): Гүйхэн зууханууд соохи тагаанууд доро тортог болошоһон манеркэнүүд, гүсэнүүд, горшоогууд үлгөөтэй (Ц.-Ж. Жимбиев); тортог тооһон хирэ, муухай юумэн, даг (грязь, пыль): Тэрэ гал гуламтань хүүенэ, үдхэн хара утаан мушхаран, өөдөө буляалдана, хаанаһаашьеб үрхирһэн тортог тооһон энэ багаархи байдалые бүрхөөн, хамаг юумые халхалан тунана (Ц.-Ж. Жимбиев); тортог тоһон техническэ тоһон ба тооһо шорой (грязь от технических масел): Механик хүбүүн тортог тоһон болошоһон хара булгайртал адли комбинезоноо үсэгэлдэрһөө хойшо тайлаагүй (Ц.-Ж. Жимбиев); тортог хаяха пэтэн хара утаа бадхуулха (пускать чёрный дым с сажей): Арьягар бүдүүн нарһадай һэглэгэр ехэ шэлбүүһэн зуруулай модон шэнгеэр шаршаганан, пүршэгэнэн, тортог хаян носожо, оёорһоо оройдоо хүрэтэр агшан зуура гал дүлэн болошоно (Б. Мунгонов); 2) шэлбүүһэтэ, мүн бусадшье мододой нилдагар, няалдангир шүүһэн, дабирхай (древесная смола): Тэрээнэй тушаа дээрэхи бүримнөө хушалтада хиртэһэн һара шэнги түхэреэн хара тортог (Ж. Тумунов); ○ тоһон, хөө, эһэн гэжэ үгэнүүдтэй парн. хэрэгл.