ТАХИЛ

юум. н., будд. 1) шажанай ёhодо мүргэхэ тайхада зорюулан хэрэглэдэг эдеэ унданай зүйл, үргэл, тахилгада зорюулагдаһан үргэл (еда и напитки для подношения, жертва): Тиин үбгэн ноёной гэртэ Гончог-Жамцын ороходо, набтархан шэрээ дээрэхи бурхан багшын урда тахил табяатай, зула бадаржа, санзай ууяжа байба (Б. Санжин, Б. Дандарон); сай тахил бурханда үргэхэ сай (чай для подношения): Бишыхан гуулин сүгсэеэ абаад, хэдэн удаа аршасагаан, сай тахил үргөөд… (Х. Намсараев); тахил табиха а) үргэл табиха, үргэхэ, сай болон эдеэнэй дээжэһээ бурханда үргэхэ (приносить жертву, подносить дары); б) сэл., захаам. хадаг табиха, худа ураг оролсохо (свататься): Балданайда Түнхэнһөө ерэжэ, тахил табяа; 2) гунгарбаа соо байһан бурханууд ба бурханай хэрэгсэлнүүд (божки и предметы буддийского культа, расставленные в божнице): Табан хоногто тахилайнь аршагдаагүй байха ушар Тэгшэхэн Раднын гэртэ урдань нэгэтэшье үзэгдөөгүй хэрэг (Ц. Дон); тахилдаа сай үргэхэ гунгарбаа соо байhан бурхадта сайн дээжэ үргэхэ (подносить чай божествам): Басаганда һаалта хэхэгүй гэжэ унтари хэбтэриеэ зуһалангайнгаа гэртэ түхеэрээд, үглөөгүүр лэ тахилдаа сай үргэхэ гэжэ байшандаа ородог болоо (Д. Эрдынеев); тахил бурхан, бурхан тахил гунгарбаа соо байһан бурханууд ба бурханай хэрэгсэлнүүд (божки и предметы буддийского культа): Шоёной нюдэндэ баяжашаһан Түнхэниинь үзэгдөөд абаба: найманшье, дүрбэншье ханатай томо-томо гэрнүүд соо алтан угалза хээгээр яларһан тахил бурхан, шэрээнүүд, зөөриһөө хүбхылдэһэн ханзанууд харагдаадхиба (А. Ангархаев); Ламын богоол болоһон Жамса бурхан тахилыень аршадаг, эм домдонь орохо үбһэнэй буурсаг, үндэһэ үдэр бүри уур соо нюдэдэг һэн ха (Ш.-С. Бадлуев); найман тахил будд. жалсан, бумба, дунгар, шүхэр, хорло, үлзы, хоёр загаhан, бадма лёнхобоhоо бүридэдэг hахюуhан, буян хэшэгэй hүлдэ тэмдэг (восемь драгоценностей): Найман тахилые гэр гуламтадаа байлган шүтэжэ, бэедээ зүүгээд ябабал, хүнэй бүхы һайн хүсэл зорилгонуудые бэелүүлхэдэ туһатай, ехэ хүсэтэй һахюуhан (Б. Баторова); 3) үргэл үргэлгэ, үргэл хэлгэ (жертвоприношение): Залуу бэреэд үндэрэй тахилда ябаха эрхэгүй байгаа (М. Осодоев); обоо тахил обоодо хамтын ехэ үргэл үргэлгэ (обряд поклонения обоо): Тэдэнэй дунда нэгэ залуу, шиираг мундуу, хүсэ шадалаар хүнэй доро ороогүй обоо тахилай барилдаанда олон хүнүүдые оро бодогүй шэдэдэг огсом янзын хүн бии бэлэй (А. Жамбалдоржиев); ○ тайлга гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.