ҮТЭ(Н)

(н) юум. н. 1) үтэнэй ногоон батаганаанай гаргадаг яһагүй, зөөлэн, уташаг бэетэй, бэеэ гүйсээгүй сагаан хорхой (червь, личинка): Хэдэн гахайн бэе мяхан үлгөөтэй, доронь ехэ амһарта coo үтэнүүд унана (Б.-Б. Намсарайн); үтэ хорхой (гү, али шоргоолзон) янза бүриин хорхойнууд (черви): Удаан болонгүй, ородуудай Бээжэн эльгээһэн капуста үтэ хорхой болошодог болобо (Д. Батожабай); Тэдэнэр үтэ шоргоолзон шэнгеэр үдөөд газар уһыемнай булимтарха гэжэ хараһан лэ хүндөө хэлэдэг һэн (Б. Санжин, Б. Дандарон); зүгын үтэн зүгын хүгжэлтын эхин үеын хорхой, томо зүгыһөө тад ондоо байдаг (черва); үтэнэй батаганаан (гү, али аляаһан) юрын аляаһанһаа томошог бэетэй, дүүеһэн шанга абяатайгаар ниидэдэг, мяханда хюурһаяа орхидог ногоон батаганаан (мясная муха): Уданшьегүй үтэнэй батаганаан тэрэ мориной сэхир нюдэн дээрэ ерэжэ һууба (Д. Батожабай); Арадань үтэнэй томо ногоон аляаһад шууялдан ниидэжэ, хорото шара гэнтэ бии болон һиинана (Ч. Цыдендамбаев); үтэ хаяха ногоон батаганаанай мяханда хюурһаа үлдөөхэ (откладывать личинки): Y тэнэй аляаһад тэрэ хониной шархада хуу үтэ хаяад байна, үдэшэ түүхэ хэрэгтэй; үтэн дүрсэтэй хорхой шэнги (червеобразный); үтэн шэнги, үтэнhөө олон үй түмэн, тоо томшогүй (бесчисленное множество, видимо-невидимо): Тэндэ олон зон, үтэн шэнги исалжа байба; ◊ үтэ хорхойн хоол болохо үхэхэ, газар доро орохо (умирать): – Үжэжэ гашалжа үмхирэн хэбтэхэш! / Үтэ хорхойн хүнэһэн болохош! (Х. Намсараев); 2) доодо үд. эрэ зүгы (трутень).