ҮРМЭ(Н)

(н) юум. н. 1) үргэн дэлбэгэр тогоон соо hү хөөрүүлээд оло дахин hамараад, тогоон дорохи галыень хажуу тээшэнь болгоод орхиходо, өөдөө хөөрэн гаража зарсаhан тоhониинь, хүшөөhэн, хүшөөдэhэн. Тогоотой hүнэй хүрэhэн хойно үрмыень тогооной ханаhаа хутагаар hалгаагаад, тэгэн дундуурнь модо шургуулан абаад, ханада үлгэжэ хатаадаг (пенка загустевшая; каймак): Урдань буряад шара сай, айраг ааруул, хатааһан үрмэн табигдаад, һүүлдэнь гүрөөһэнэй мяхан, домботой архи бии болошобо (А. Ангархаев); үрмэ зөөхэй (гү, али тоһон, сагаан) хүшөөһэн ба ондоо сагаан эдеэнэй зүйлнүүд (пенки, сливки): Цэндэмэ айлшадай урдахи ябаган шэрээ дээрэ айрһа хурһа, үрмэ зөөхэй табяад, томо шаазан аяганууд соо һүтэй эдеэшэг сай хэжэ, хоёр гараараа бариба (Б. Санжин, Б. Дандарон); Буян бурханай зүгтэ үрмэ тоһонһоо аха аргаараа үлүү гаргажа, шадалайнгаа зэргээр хяһаа химгадаагүй, лама хубарагта үргэдэг үгэдэгшье агшаб даа (Х. Намсараев); дарагар үрмэн зузаан хүшөөһэн (толстая пенка на молоке); үрмынь халмажархиха дээжынь хуулан абаха ( снимать пенки); уһан дээрэ үрмэ тогтоохо (гү, али хүшөөхэ) гоё гоёор хөөрэхэ, төөрюулхэ, худалаар хэлэхэ (≈ заговаривать зубы): Залуу хүбүүнэй инаг басаганда уhан дээрэ үрмэ тогтотор гоёор хөөрөө hаань, тэбэреэд таалажархижашье магад (Д. Батожабай); Уhан дээгүүр үрмэ хүшөөхэ, сэсэрхэлдэхэ дуратай боложо ябана эдэ (Д. Эрдынеев); 2) ээзгэй, зөөхэй, шара тоһо, нюдэмэл мойһо, шанаһан тибһэ гэхэ мэтые холижо хэһэн эдеэн (урмун, продукт, состоящий из творога со сметаной с добавлением топлёного масла, толчёной черёмухи, варёной сараны, сахара и т.д.): Мойһотой үрмэ эдиһэйб гэжэ һанабашье, Доржо табагай ойро хүрэбэгүй, халуун сайда урал аманиинь халана (Ч. Цыдендамбаев); 3) хөөһэн (пена, напр. морская).