ҮНИ

1. наречи 1) удаан, нилээд ехэ саг соо (долго, продолжительное время): Дэжэдни яагаа үни бусанагүйб гэжэ эжынь һанаагаа зобошобо (А. Ангархаев); үни удаан нилээн саг соо (долго, продолжительное время): Энэ айлшаниинь эшэгы дээрэ хэбтэбэгүй, харин газаа гаража, шэнэ үбһэн дээрэ үни удаан унтаба (Ч. Цыдендамбаев); үни болохо удаан болохо (проходить – о долгом времени): Тэндэ хэр үни болообта?; нилээдгүй үни болоhон хойно нилээдгүй саг үнгэрһэнэй хойно (через некоторое время): Иигэһээр нилээдгүй үни болоһон хойно мүнөө Тахуунай гартаа нэгэ аягатай юумэ баряад, аалиханаар орожо ерэнэ (Х. Намсараев); үнишье болобогүй тиимэшье удаан болобогүй (прошло совсем немного времени): Дармажаб ошоһоор үнишье болобогүй, зуһаланһаа хоёр түмэр хүрзэ дарыхан абаад хүрэжэ ерэбэ (Б. Мунгонов); үни удаан хөөрэлдэнгүй оло юумэ дуугаралсангүй (без лишних слов): үни удаан хөөрэлдэнгүй ажалаа эхилээ h эмди; 2) хэзээ заяанай, аяар хэзээ, ехэ саг хугасаагай урда (давно): Гар нюурынь үни модожон хаташаһандал, теэд нюдэдынь өөрэ сэсэхэн галаар ялалзана (Ч. Цыдендамбаев); үни заяанда (гү, али хада, түни), үни заяанай (гү, али галабай, удаанай, урданай) хэзээ заяанай, аяар хэзээ, ехэ саг хугасаагай урда (давным-давно): Бага наһаниинь, үни заяанда наһа бараһан эхэ эсэгэ хоёрынь илангаяа эли тодоор ойндонь ороно (Б. Санжин, Б. Дандарон); Хэрэгсээхэдэ, үни хада орхигдоһон энээхэн боро харгыгаар хүнүүд ябанагүй бшуу (М. Осодоев); Уржадар шамтаяа танилсаhан байгаад, / үни заяанай шэнги шамайгаа мэдэнэб (Э. Зандраев); Үни галабай шамһаа бэшэг хүлеэжэ ядаад, өөһэдөө бэшэхэ гэжэ бодобобди (Ц.-Д. Хамаев); Үни удаанай үзөөгүй, танингүй байба гээшэ гүб (Ц. Дон); Үни урданай уулзаха ёһотой хоёр аад, уулзангүй ябажа ябаһан шэнги байна (Ч. Цыдендамбаев); үни холо болохо нилээн ехэ сагай үнгэрхэ, ошохо (проходить – о значительном промежутке времени): Тэрэ гэһэнһээ хойшо ехэ үни холо боложо, тоогүй олон жэл үнгэрһэн шэнги (Ч. Цыдендамбаев); үни холо болоhон ушар хэзээ заяанда боло h он ушар (давнее происшествие); 2. тэмд. н. удаан, нилээн үргэлжэлһэн, холын сагай (долгий): Үни саг үнгэрэнгүй, нэгэтэ Аламжын ерэхэдэ, Осор тэрэниие дахуулжа, нэгэ «Жэньхэчан» асарба (Д. Батожабай); үни саг соо удаан, нилээн ехэ саг соо (долгое время): Үглөөгүүр, үдэшэлэн ба үдын урда тээ, эдеэ хоол барихаһаа урид, Ригбии хамба дээдэ дабхарта гаража, үни саг соо бурханда мүргэдэг һэн (Д. Батожабай); үни удаан жэлнүүдтэ олон жэлнүүдтэ (долгие годы): Һайн һанаата бадаршан үни удаан жэлнүүдтэ жаргалтай хүхюун ажаһуугаа һэн гэдэг (Аман зохёолһоо); 2) аяар хэзээнэй, хэзээ заяанай, холын (давний – о времени); үни сагта аяар хэзээ, ехэ саг хугасаагай урда (давно): Үни сагта эндэ айл һуугша бэлэйл даа (Д.-Д. Дугаров); үни сагhаа хойшо (гү, али нааша) урданһаа нааша, урданһаа хойшо, үеын үеһөө (с давних пор, с давнего времени, с давних времён): Бидэ хододоо үни сагһаа хойшо бага, ехэшье һаа, өөрын гүрэн түрэтэй, зоноо зонхилхо хаан эзэдтэй байһамди (С. Норжимаев); үни холын а) аяар хэзээнэй, хэзээ заяанай, холын (давний): Аламжа Самбуу лама хоёр үни холын танил юм (Д. Батожабай); б) хэзээ заяанай, аяар хэзээ, ехэ саг хугасаагай урда (давно): Мүнөө буунь, Бадмын талаан болоходоо, үни холын буудагдаагүй, даринь шиигтэшэһэн байгаа (Х. Намсараев); үни холын саг хэзээ заяанай саг (далёкое прошлое); үни холын нүхэд хуушан, олон жэлэй урда танилсаһан нүхэд (старинные друзья): Энэ һамбаанда Саша Доржо хоёр үни холын нүхэд шэнги нүхэсэн нааданад (Ч. Цыдендамбаев); үни холын үри шэри ехэ саг хугасаагай урда абаһан үри (давний долг).