ҮҺӨӨ(Н)

(н) юум. н. урда болоһон юумые нэхэжэ хүндэ мууе хүргэлгэ, муу һаналга, хорото үзэн ядалга (месть, злобная ненависть): Хожом дахин тэдэнэй үһөө һанаа һаань, / Хурса жадын үзүүр хэзээш халуухан (Х. Намсараев); үһөө хиһаан (гү, али хорон, жүтөөн) урда болоһон юумые нэхэжэ хүндэ мууе хүргэлгэ, муу һаналга, хорото үзэн ядалга (месть, злобная ненависть): Тиигээд энэ бидэ хоёрой хоорондохи үһөө хиһааншье сагай байдалай хабшуу болоходо, үглөөнэй хюруу шэнгеэр, нюурай жэжэхэн тоосоон боложо, хайлашаха ушартай байгаа байна (Х. Намсараев); Эсэгэнэрэйнгээ үдэр һүниие илгангүй дайлалдажа, шуһаа адхуулжа байхада, үһөө хоромни бусална (М. Осодоев); Харин Яабагшан үһөө жүтөөнэй хорхойдо химэлэгдэжэ, холын хараа түсэб тархидаа бусалгажа ябаа ха юм (М. Осодоев); хара үһөө тэсэшэгүй, хорото үзэн харалга, үзэн ядалга (чёрная ненависть): Уйдхар зоболон, гуниг, гомдол, хара үһөөн энээхэн ошон соо монсогойрон сугларшанхай, хэзээ нэгэтэ бүришье хүсэтэйгөөр дүлэтэн носохоор харагдаа бэлэй (М. Осодоев); үhөө (хиhаа, харюу) нэхэхэ (гү, али абаха) урда болоһон юумые үзэн ядажа нэхэхэ, муу хэһэн хүнэй харюуда мууе хүргэхэ (добиваться мщения): Тиимэ аймшагтай хүнэй аша хүбүүн һаа, энэшни шуһаяа алдангүй, үһөө нэхэхэ тухай бодоо гээшэ (В. Гармаев); Иигэжэ хэлэхыень дуулахадаа, досоомни уужам болоходол гээд, ганса өөрынгөө түлөө бэшэ, үшөө Фёклын түлөө үһөө хиһаагаа абажа шадааб гэжэ баярлаад, мүнөө хайшаашье ошоходомни хамаагүй гэжэ бодоо һэм (Б. Санжин, Д. Дандарон); – Аа, үшөө үһөө харюугаа нэхэхэ һанаатай гүш? (Х. Намсараев); үhөө абагша урда болоһон юумэнэй түлөө нэхэгшэ (мститель); үhөө өөдэ дуугарха (гү, али буляалдаха) зүрихэ, эсэргүүсэхэ, үһэрилдэхэ, үсэрхэ (противоречить): Үһөө өөдэ дуугаржа, үсэгэлдэрэйхиимни һануулаагүйш, архида хайшан гэжэ орообши гэжэ асуугаашгүйш (Ц.-Д. Хамаев); үhөө харла ехэ үйлөө харла ехэ, шүдхэр абаашаг (≈ ни дна ни покрышки); ○ хорон гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.