УЗУУР

1. юум. н. 1) юумэнэй үндэһэн, һуури (корень, основание): Шэнэһэнэй орбонтой бүдүүн узуур энэ эрьедэ найдамтай бүхөөр хэбтэнэ, нарин үзүүрынь горхоной саада эрье тулганхай (Б. Мунгонов); узуураарнь зулгааха үндэһэтэйнь ходоро татаха, үндэһэнэйнь хажуугаар, үндэһэтэйнь шэмхэхэ, шэмхэн эдихэ (щипать под корень): Хур хагда узуураарнь зулгаан үмхэнэд, сэбдэг саһаар ундаяа харяанад, хүрэһэн хужар амтархан долёонод (Ц.-Ж. Жимбиев); шэхэ узуур шэхэнэй эхин тала (основание уха): Арсалан буугаа дахин һомолжо, муудашаһан шонын шэхэ узуурта тулган буудажа, унагаажархиба (Х. Намсараев); ◊ узуур үндэһөөрнь үгы хэхэ бүримүһэн, огто усадхаха (уничтожить на корню): Энэ вьетнам гэжэ нэрэтэй зэрлиг малнуудыешни узуур үндэһөөрнь үгы хэхэбди (Ц. Шагжин); 2) эхин, анхан үндэһэн (начало): Хэнһээ узууртай бэшэлгэ гээшэб? (Ж. Тумунов); үзүүр узуургүй эхи тархигүй, ойлгохоор бэшэ (непонятный, ни начала ни конца): Үзүүр узуургүй энэ бэшэг абаһан Доржо тон тиимэшүү байдалда ороод байба (Ч. Цыдендамбаев); узуурһаань үзүүр хүрэтэр эхинһээ эсэс хүрэтэр, жэншэдгүйгөөр, юушье нюунгүйгөөр (от начала и до конца, досконально): Тиигээд … арһа мяхаяа хуулуулжа, улаан голоо шобторуулһанаа узуурһаань үзүүр хүрэтэрнь хэлэхэ бэлэйб (Х. Намсараев); 3) анхан гарбал, уг гарбал, изагуур (происхождение): Эжэл түрэһэн эгэшэеэ / Узуур мүрһөөнь удхалжа… (Х. Намсараев); ○ уг гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.; 2. тэмд. н. үндэһэн, гол, анханай, уг (основной, коренной): Танай буляажа абаһан энэ сабшалангай узуур эзэдтээ бусаха сагынь болонхой гээшэ (Х. Намсараев).