УЯ(Н) I

Н) 1. тэмд. н. 1) зөөлэн, нугархадаа бэлэн, нугархай, маталзаhан, hунажа агшажа, хоёр тээшээ нугаржа байдаг (мягкий, гибкий, эластичный): – Оёдолшон ябахадаа яаһан зөөлэн, уян, сагаахан гархануудтай гээшэ һэм? (Ц.-Ж. Жимбиев); уян нугархай маталзаhан, гоё һайханаар хүдэлдэг, жэгдэ хүдэлсэтэй (гибкий, изящный): Уян нугархай, үһэеэ арадаа монсогойлһон, эжыдээл адли набтархан бэетэй Энгельсина уйлаад, һугшараад абаба (С. Цырендоржиев); уян шабын түмэр хэдэн тээшээ бэлээр нугардаг шабын түмэр (гибкий провод): Сүлөөтэй сагтаа горхоной саанахи добо дээгүүр хорёолоотой байһан һүринүүдтэ ошожо, нариихан уян шабын түмэрөөр хэгдэһэн урьха шандаганда табидаг һэм (А. Жамбалдоржиев); мойһон уян бэе аман зох. нугархай бэе (гибкое, как ветка черёмухи, тело): Басаган тэрэниие гайхабашьегүй, дураа гутан альгадабашьегүй, хараагаашьегүй, харин нугархай уян бэеэрээ бүри тэрээндэ дүтэлөө һэн (Д. Эрдынеев); 2) шэлж. үгэ дууламгай, гудагар, номгон зөөлэн (покладистый, покорный): Иигэжэ бэеэ барихагүй уйлашаха хадаа урданайхидал бэшэ, ехэ зөөлэн, уян болоо байнаш даа (Д. Эрдынеев); уян (зөөлэн гү, али нимгэн) сэдьхэлтэй зөөлэхэн, энэрхы, дулаахан (отзывчивый, добрый, мягкий): – Сэхыень хэлэхэдэ, Томка газаа талаһаа эрбээхэй мэтэ эрбэгэнэдэгшье һаа, үнэн дээрээ уян сэдьхэлтэй, сэхэ зантай басаган гэжэ һанагшаб (С. Цырендоржиев); – Уг гарбалаа һажаажа, уян зөөлэн сэдьхэлтэй, ухаансар амитан болоһойш даа, хүбүүмни, болоһойш (Б. Мунгонов); – Теэд эдэгэһэй даа гэжэ һанажа хайрладаг, туһалхаяа оролдодог, уян нимгэн сэдьхэлтэй, абари зангаар һайхан хүнэй ойронь байхада үбшэн хүндэ аятай бэшэ юм аал? (Ч. Цыдендамбаев); 3) шэлж. һула, зөөлэн зантай, хүнэй үгөөр (слабый – о характере); 4) шэлж. уянгатай, шэхэндэ таатай (мелодичный): Тэрэ шоргоолзон хуурай гэншэһэн гашуудалта аялга холуур саагуур ниидэжэ, Борхоногой морин хуурай уян зөөлэн хүгжэмэй аялгатай нэгэдэн зэдэлнэ (Ч. Цыдендамбаев); ○ нугархай гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.; 2. юум. н. сэдьхэлээ хүдэлэлгэ, уйладаһаа хүрэлгэ, уярал (умиление): Хазаар һахалта / Үбгэдэйшье / Уйламаар / Уя татама / Үльгэр домог (Д. Улзытуев); уя хүдэлгэхэ уяруулха (вызывать чувство умиления); уя хүдэлмэ уяруулмаар (трогательный).