УУРАЛ

юум. н. 1) шэнгэн бодосой халахада өөдөө хөөрэн гараһан шииг, нойтон агаар, хии; жэжэхэн дуһалнууд (пар; испарения): Модон халбагаар халуун шүлэ уужа һуухадамни шүлэнһөөмнишье, хатажа байһан өөрһөөмнишье уурал бааяжа байна (Ч. Цыдендамбаев); уурал һаарал а) шэнгэн бодосой халахада өөдөө хөөрэн гараһан шииг (пар): Үргэн талын дунда оршоһон үнөөхи булаг үбэлэй сагшье һаань, уурал һаарал гаран байна (Ц.-Ж. Жимбиев); б) манан, будан (пелена): Тэрэнэй нюдэнэй урда саашаа ябаха бүреэ заахан боложо ябаһан ашаатай шарга үглөөнэй уурал һаарал соогуур харагдана (Ж. Тумунов); уурал манан шииг нойтонһоо хѳѳрэдэг сагаан уняар, будан (туман, марево): Урдахи харгынь уурал манаар бүглэгдэхэдэл гэнэ (Ц.-Ж. Жимбиев); үдхэн уурал агаар соохи юумэнэй харагдахаар бэшэ шииг (густой пар): Урда голдо гараһан тошон дээрэһээ үдхэн уурал хөөрэн дэгдэхэнь манаран харагдана (Ц. Дон); уурал болохо шэнгэн бодос болон уһанай газ дүрсэтэй болохо, шиигтэй агаар болохо (превращаться в пар, испаряться); уурал бааяха (гү, али һабаха) шиигтэй агаарай бадхаха, урьяха (пускать пар клубами): Тала дайда минии нойтон хубсаһан мэтэ, үүлэнэй забһарай наранда шаруулан, уурал бааян манаржа байба (А. Жамбалдоржиев); Хэдэн тэбшэнүүд соо обойтор табяатай бүхэлеэр шанагдаһан мяхан уурал һабана (Ц.-Ж. Жимбиев); уурал болгохо шэнгэн бодос халаажа дэгдээхэ (превращать в пар); ууралаар хүдэлдэг двигатель халаһан нойтон агаарай хүсөөр ябуулагдадаг двигатель (паровой двигатель); ууралаар түлилгэ соргоор дамжуулжа халуун нойтон хиигээр гэрнүүдые, байшангуудые дулаасуулга (паровое отопление); 2) сэл. хүнэй урал дээрэ гарадаг яра, хомхой (герпес, болячка на губах): Ханяадны уурал уруул дээрэнь гараа.