УУРАГ

1. юум. н. 1) һүн тэжээлтэ эмэ амитадай болон эхэнэр хүнэй түрэһэнэй һүүлдэ хүхэндэнь бии болодог шарабтар үнгэтэй нилдагар бодос (молозиво): Тиихэдэ уурагаа хүхэтэрнь унагаяа һахяад, тордиһогүй ябадаг болохолоорнь, гэртээ сайлаад бусаха һамбаандань, үнөөхи унаганайнь эхые шоно барижархёод байһан юм (Д. Эрдынеев); уураг һүн эхын һүн (грудное молоко): Уураг һүнэйнгөө багадаашье һаа, улаагша үнеэнэйнгээ һүөөр угжажа тэнжээхэб (Ц.-Д. Хамаев); уураг тараг сагаан эдеэн (молочные продукты): Иигэд гээд урин дулаанаймнай үе боложо, уураг тарагнай дэлгэрхэнь даа (Б. Мунгонов); эхын шара уураг эхэнэрэй хүхэндэ тон түрүүн бии болодог нилдагар шара бодос (материнское молозиво); уурагай үе (гү, али саг) үнеэнэй түрэһэн саг (период отёла, когда коровы доятся молозивом); уураг шүдэн үхибүүнэй зургаа наһа гүйсэхэдэнь унадаг шүдэнүүд (молочные зубы); уураг тархи (гү, али толгой) а) толгойн яһан соохи хии һудалай сагаан бодос (головной мозг): Үхэһэн хүнэй арһаар дэгэл гэжэ хэдэрүүлһэн хаб хара нюуртай тэрэ бурханай хүнэй толгойн улхан яһан сооһоо уураг тархииень эдижэ байхыень харуулһан дүрэ шэртэхэдэ, балайшье зохид байбагүй (Д. Батожабай); Хүбүүн өөдөө хинсайн харахадаа нарһан дээрэ һарбайһан гарай хүрүүтэй үндэртэ уураг толгойн тэрэ зангаараа няалдажа, хүрэшэнхэй байхые обёоржорхибо (С. Доржиев); б) шэлж. ухаан, ухаан бодол (разум, ум): Эжынь сэдьхэл уяран хайлажа, орёо хүшэр бодол уураг тархидаа бусалгана (Б. Шойдоков); « Мүнөө намда ерэбэ», – гэһэн уур орьёлооной бодол улаан согоор хайруулһандал уураг толгойень харбаба (Ц.-Д. Хамаев); уураг тархиин үбшэн уураг тархиин хадхаляа (воспаление мозга, менингит); бага уураг тархи толгойн яһанай саада таладань оршодог уураг тархиин һалаа (мозжечок); 2) бүхы организмуудай амидаралай үндэһэ һууринь, белок (белок): Одоол өөхэн соохи бөөрэ, үндэгэн соохи уураг, теэд Ханда хүгшэндэ басаганшни иимэ тиимэ гээд хэлээд туршалши, юрэдөө, һайн юумэндэ орохогүйш даа (Ц.-Д. Хамаев); 2. элирх. үүргээр хэрэгл. 1) үнгөөрөө гү, али ондоо шанараар уурагта адли (похожий на молозиво, молоко): Урихан хабарай уураг наранай шарамсаар / Уяхан эшэнь урган найган намаалдаг, / Уулын түргэн горхо голой урдамсаар / Оожом үрэеэ угаан заһан умдалдаг (Х. Намсараев); уураг сагаан саб сагаан, сэбэр сагаан, арюун (молочно-белый; чистый как материнское молоко): Наран-Гоохон хатанай / Уураг сагаан һүниинь / Урдаһандал болобо (Гэсэрһээ); уураг шара һаруул шара (молочно-жёлтый): Уураг шара наранай / Урга тудан байхада, / Уужам хонгор дайдынгаа / Улайран зузааран байхада… (Х. Намсараев); уураг улаахан сайбар улаан, ягаа улаан (бледно-красный): Жалмын арюухан сагаан хүзүүн өөдэнь хүхэ һалаа асатуулан, гүрөө һудаһаниинь сохилжо, уураг улаахан уралынь туулган хүхэ болон зуулдашанхай (Д. Батожабай).