УРИ(Н) I

н) 1. тэмд. н. 1) дулаан, наратай, хүйтэн бэшэ (тёплый): Тэндэ ургынууд задаршанхай, урин сагай амин бүришье элеэр мэдэгдэжэ эхилээ (Д.-Д. Дугаров); урин дулаан наратай, хүйтэн бэшэ (тёплый): Май һарын урин дулаан үдэр барагдаад, хабарай наранай бүһэсөө далда орохолоор, тэнгэриин баруун хаяа үргэлжэдөө улайна (Б. Санжин, Б. Дандарон); урин зохид хүйтэ нэбтэрүүлхэгүй, дулаа үгэһэн, ольһотой (тёплый): Һаяхан үүлэнэй саанаһаа гараһан һарын гэрэлдэ зэрлиг һарлагуудай аргал суглуулжа, самса соогоо дүүрэтэр хээд хэбтэхэдэнь, нэгэ бага урин зохид шэнги болобо (Д. Батожабай); урин хабар дулаан, дахин хүйтэнэй ерэхэгүй хабар (тёплая, дружная весна): Урин хабартаа ганганаалдаан / Урда зүгhөө дуулдадаг. / Аажам холоhоо дууша шубууд / Айлшалхаа наашаа шамдадаг (Г. Чимитов); 2) илдам, налгай, зулгы, зөөлэн, уряалгы, сэдьхэлдэ дүтөөр һанагдаха (ласковый, нежный, приветливый): Ямаршьеб һайхан үнэр тэрээнһээ анхилхадал боложо, Тогоошын досоо урин мэдэрэл һэрихэдэл гээ һэн (Д.-Д. Дугаров); урин зулгы (гү, али илдам, налгай) уряалгы зохид, таатай, намдуу, зөөлэн абари зантай (ласковый, нежный): Би мүнөө болотор тан шэнги урин зулгы эхэнэртэй уулзаагүйб (Д. Доржиева); Зангаар урин налгай, уршалаатажа эхилһэн үндэр магнайтай багшань түрэһэн эхынь халажа абаал (Д.-Д. Дугаров); Тэрэнэй хэршье сэбэр һайхан шарайтай, хэршье урин илдам харасатай байгаа һаань, харахаһаа зосоомни хүйтэ даажа байгаа бэлэйл (Х. Намсараев); урин шарай харуулха уряалгы байха, илдамаар, зөөлэнөөр хандаха (быть приветливым): Очир тайжа һууһан газарһаа хүдэлэнгүй, дүтэ нүхэрэй урин шарай харуулжа байба (Д. Батожабай); урин гар зөөлэн, үнжэгэн гар (нежные руки): Эдир залуу ябахадаа хэлэшэгүй ехээр дурлахаһаа гадна ухаатай эхэнэрэй урин гар дээрэ барас шэнги бэень бөөмэйлэгдэжэ байһан юм (Д. Батожабай); 2. юум. н. дулаан, дулаан агаар, дулаан саг, дулаанай үе (тепло, теплота): Ури асарһан хабарай гол горхоноо урадхуулжа эхилхэдэ, шэмэргэн үбэлэй хүйтэндэ хүбүүнэйнгээ хойноһоо даарашана гү гэжэ шэшэржэ зобожо һууһан эхын сэдьхэл бага тэгшэрхэдэл гээд орхёо һэн (Ц.-Д. Хамаев); урин дулаан дулаан үе (теплота): Хабарай урин дулаан эхилжэ, / Уһа горход урдаба (Х. Намсараев); ури унаха (гү, али орохо) дулаарха, дулаагаар амилха, дулаанай саг ерэхэ (теплеть, приходить оттепели): Урда зүгэй һалхинууд улам абьяастайгаар үлеэжэ, удангүй ури унажа, хумхаатай хаһа орожо ерэбэ (Ц. Цырендоржиев); Ури ороходо, нарһан модоной холтоһон уһабхижа гэдэбэ (Ц.-Д. Хамаев); ури дааха илдам, зүлгы болохо, зөөлэрхэ (становиться ласковым): «Байза даа, би таанадһаа урид Дуроноводо хоблохоб!» гэжэ бодоходонь, нюдэниинь ури даажа захалаа һэн (Д. Батожабай).