УРИД

1. наречи 1) эртээнһээ, урда тээнь (заранее, заблаговременно): Теэд Моходой Шоёной юун гэжэ харюусахые урид таажа һуунаб гэжэ лаб найданхай (А. Ангархаев); урид мэдэхэ ямар нэгэн юумэнэй болохые тухайлжа мэдэхэ, зүгнэхэ (знать заранее, предвидеть): Буда түрүүлэгшэ яагаашье бэрхэ агшаб даа, хаана, хэндэ юун дутахаяа байгааб, тэдэ бүгэдые баран урид мэдээд, бүтэхэ болгоод байха (Х. Намсараев); урид мэдэлгэ тухайлалга, мэргэлэлгэ, зүн (предвидение); урид мэдэдэг хүн мэдэлшэн, лүндэншэ (ясновидец); урид мэдүүлхэ һануулха (предупреждать); урид болохо һанаамгай байжа, ямар нэгэн юумэ зайсуулха (быть предупредительным); урид боложо туһалха гэхэ һанаамгай байжа туһалхые оролдохо (вызываться помочь); урид болонги һанаамгай, туһамарша (предупредительный, услужливый); урид болюулха һэргылхэ, зайсуулха (предотвращать); урид харалга һэргэг байлга (предусмотрительность); мүнгэ урид абаха бүтээгүйдэнь мүнгэ абаха (брать предоплату): Мүнөө Аламжа хүниие шэрэхэдээ, түлөөһэнэйнь хахад мүнгые урид абадаг өөрын заншалтай болобо (Д. Батожабай); урид худалдаха бүтээгүйдэнь худалдаха (запродавать); урид хэлэгдэһэн дээрэ хэлэгдэһэн (вышесказанный): Урид хэлэгдэһэн багахан болзор соо заһабарилга хэхэбди гэжэ үгэдээ хүрэжэ шадаагуйбди, бэрхэшээлнүүд тобойсо гаража ерээбшуу даа (m. baikal — daily. ru); 2) эхилээд, түрүүн (сначала, первым делом): Гэнтэ нохойнуудынь, урид залхуугаар холохоно хүнэй харагдахада, һүүлдэнь наашаа шэглэхэдэнь шангаар хусалдаба (А. Ангархаев); 3) түрүүнэй, түрүүн (раньше, ранее): Иимэ басагые урид золгоо һэн гүб гэжэ һанаадхиба (А. Ангархаев); 2. дах. ү. урда тээ, эртэһээ, түрүүлэн (до): Урилдаанһаа бүри урид Тэгшэ зайһанда Мархансай хүл сагаан гүүгээ алдаһан юм (Ч. Цыдендамбаев); сагһаа урид болзорһоо түрүүн, эртэ, эртэдэжэ, һанагдаагүйгөөр (преждевременно): Еһотой жаргалайнгаа иимэ дүтэхэн бии болошоходонь, сагһаа урид үргээжэрхинэ аа гүб гэжэ айшоод байгаа ёһотой (А. Ангархаев); бэшэнһээ урид хэнһээшье түрүүн, бултаниие түрүүлэн (раньше всех): Хойморой һамган өөрөө бэшэнһээ урид баһа нэгэ аяга уужархёод, һамгадые уухыень баалана (Ж. Тумунов); үүр сайхаһаа холо урид гэгээ оротор үды байхада (задолго до рассвета): Үүр сайхаһаа холо урид гурбан тэмээн һубарилдан, Булагай отогһоо холодоо һэн (Д.-Д. Дугаров); 2) саана (за, назад): Нютагай зон энэ ехэ һайндэр сагаалгандаа аяар һара, хоёр һара урид бэлдэжэ эхилдэг һэн (Ц. Шагжин); нэгэ үдэр урид, нэгэ үдэр хойно нэгэ үдэр түрүүн, нэгэ үдэр һүүлдэ (днём раньше, днём позже): Нэгэ үдэр урид, нэгэ үдэр хойно – таанарта хамаагүй ха юм (Б. Мунгонов).