УМБАХА

үйлэ ү. 1) тогтомол гү, али урдажа байһан уһан, саһан, ногоон, элһэн соогуур хүлөөрөө ябаха, махаха, оймохо (бродить, брести): Бүтүү тооһо шорой соо умбажа ябахын орондо сэсэгтэ ногоон дайдаараа хэзээшье сэдьхэл баясуулжа байдаг һүрэг малаа адуулжа ябаха гээшэмни дээдын жаргалай нэгэн болобо (С. Доржиев); уһа умбаха уһан соогуур оймохо, ябаха (брести по воде): Хашаагай һургааг һугалжа хахалаагүйдэ болёо гэжэ бодоод, уһа умбан зуһалан тээшэнь ошоо һэн (Ц.-Д. Хамаев); гүзэгы саһа умбаха хүр саһа махажа ябаха (брести по глубоким сугробам): Гүнзэгы саһа умбан, отог тээшээ бусахадаа, Сибирцев нэгэ һүни соо набтархан болошоод хоноһондол үзэгдэбэ (Д.-Д. Дугаров); үдхэн ногоон соо умбаха үдхэн ногоо махан ябаха (бродить по густой траве): Үбһэшэд ажалдаа үни гаранхай: гурба-дүрбэн косилка үдхэн ногоондо умбанхай, тэмээнэй хибэдэһээ хибэһэндэл, тэдэ амтатайгаар хяр-хяр гэлдэнэ (Ж. Тумунов); 2) тамарха, шунгаха, уһанда һамарха (плавать, купаться): – Байгалай уһанда удаан умбахын аргагүй гэжэ ши өөрөө мэдэнэш, Баярмаа (Б. Мунгонов); 3) шэлж. юумээр дутахагүй, баян элбэг һууха, ямар нэгэн юумэ ехээр хэрэглэхэ (быть в полном достатке): Мэнэ һаяхан Мария Яковлевна һаргама ехэ баялиг соо умбажа, эхэнэрнүүдтэ атаархуулжа, эрэшүүлдэ һайшаагдажа, дурыень татажа ябаа бэлэй (А. Ангархаев); тоһон соо умбаха, торгон дээрэ хүльбэрхэ баян һууха, юугээршье дутахагүй (≈ кататься как сыр в масле): Тиигэбэл шимнай тоһон соо умбажа, торгон дээрэ хүльбэржэ хэбтэхэлши (М. Осодоев).