УХАШАЛХА

үйлэ ү. 1) һабардаха, маажаха, гаргаха (ковырять): Шэхэеэ хургаараа ухашалан шагнахадань, тэрэ хойно тосхондо, үглөөнэй үүрэй бүрэнхы уняарай саанаһаа тахяагай хуугайлхань элихэнээр соностобо (Б. Мунгонов); шүдөө ухашалха шүдөө шэгшэлхэ (ковырять в зубах); сэмгэ ухашалха сэмгэ яһан сооһоо гаргаха (выковыривать костный мозг); Тиигээд уураг тархииень ухашалан эдиһэнэйнгээ һүүлдэ табагаа һамган тээшээ һолжоруулан түлхижэрхёод… (Х. Намсараев); хамараа ухашалха хамарайнгаа нүхэн соо һабардаха (ковырять в носу); 2) барижа үзэхэ (щупать); 3) түүбэрилхэ, шэлэхэ (выбирать): Хэрбээ бүһэдэ тулама хяаг ногооной үргэлжэдөө хэбтэшоо һаа, нэгэ талаһаань ухашалан сабшажа, нилээд удаан һаатаха, зобохо ха юм (М. Осодоев); 4) шэлж. ушар удхыень олохоёо оролдохо, һураха (дознаваться, доискиваться): Юу хэһэн яаһанаа хөөрэдэггүй, бишье ухашалжа һонирходоггүй байхаб (Ц.-Д. Хамаев); ухашалха уудалха хушалха, мүрдэхэ, элирүүлхэ (выявлять): Тэрэ бүгэдыень ухашалжа уудалжа, олдоһон гэмтэй хүнииень олоной нюур дээрэ уруу өөдэнь эрьюулжэ, уһа нюһыень гаргуулха ёһотой гээшэ (Х. Намсараев); ухашалан һураха мэдэхэеэ һанаһанаа бултыень һураха, һураглаха (расспрашивать с пристрастием, допытываться): Намсарай маһалзажа баясашанхай, Шаазгайтын һониниие ухашалан һуража дүүргээд, сай аягалба (М. Осодоев); сээжэ сэдьхэл соо ухашалха хүнэй дотор сэдьхэлэй бодолые мэдэжэ абаха, сэдьхэл зобоохо, сэдьхэл хүдэлгэхэ, һэндээхэ (бередить душу): Хүнүүд элдэбын асуудал һуража бү зобооһой, сээжэ сэдьхэл соомни бү ухашалһай гэжэ зорёон, шал худалаар дүлии болоод ябаа хүм (Б. Мунгонов); ○ удхалха гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.