ТУУХА I

үйлэ ү. 1) хойноһоонь дахажа ябуулха, хөөхэ, үхэр мал хотонһоо гаратарнь залаха (гнать, погонять, перегонять): Үхэрөө худаг тээшэ тууха залаха зуураа һамбаатай хүгшэд һамгад мүнөө үдэр дуулдаһан һониниие дабтан дабтан хөөрэлдэнэ (Ц. Дон); Нюураа нюлга-шулга сохюулжархиһан Глаша басагые буутай шуутай гитлеровецүүд туугаад, сахын хажууда хүрэжэ ерэнэ (Ж. Балданжабон); бэлшээридэ тууха хорёоһоо гаргаха, эдеэлхыень тала руу ябуулха, ногоо элбэгтэй газар руу залаха (выгонять на пастбище): Үнгэрһэн зунай эхеэр Тогоошо адуугаа Химниин бэлшээридэ туужа ябахадаа, эндэ Сэбжэдмаатай уулзаа, лёнхобо сэсэг түүжэ үгэхэб гэжэ найдуулаа һэн (Д.-Д. Дугаров); хүдэлмэридэ тууха ажал хэхые баадхаха, ажаллуулха (заставить работать): – Мэдэжэ байнаб, та намайе хүдэлмэридэ туухаяа ерээт. Аандан ошожо хоблоо юм ааб даа (Ш.-С. Бадлуев); мүр тууха сабшалан дээрэ түрүүшын мүр гарган сабшаха (делать прокос): Буряад зоной үбһэнэйнгөө хүдэлмэриие дүүргэжэ гарадаг заншал болоһон сентябриин нэгэнэй үдэр Нашан Бата Цэрэнпил хоёр эртэхэн гаража, нилээдгүй утаханаар мүр туужа сабшанад (Х. Намсараев); 2) үлеэхэ, нүүлгэхэ (разгонять, гнать – о ветре): Һаяхан хүдэлһэн һэбшээн Үдэ голой нюрган дээгүүр һалганаһан долгидые туужа, наранай элшэдэ наадхуулна (Ц.-Д. Хамаев); бодолнуудаа тууха бодохо дурагүй юумэеэ мартахаяа һанаха, ондоо юумэн тухай бодохоёо оролдохо (гнать мысли прочь): …аалин, һолжорон ерэһэн мэтэ бодолнуудаа тууһаар таһалга худар ошоходонь, үүдэндэнь Чжао зогсожо байба (Ц. Цырендоржиев).