ТУРЬЯХА

үйлэ ү. 1) мориной болон гэрэй амитадай ама хамараараа найтаан уһа шүлһэ сасаха (фыркать – о лошади): Морин турьяа һаа, ябаһан хэрэг бүтэхэгүй, харин заадаа һаа, ябаһан хэрэг бүтэхэ, баяр болохо гэжэ бөө удагануудай хэлэдэг шалиг хуушан үгэ ха юм (Х. Намсараев); Тойроод абяа аниргүй, хаа-яахан хонид турьяна (Ц. Шагжин); 2) амандаа уһа балгаад, бага-багаханаар сасаха (брызгать, чаще ртом): Тиин хажуугаарнь һууһан хүнүүд, баһал ухаа табилдан, гүйлдэжэ бодоод, Дари хүгшэндэ уһа турьяжа, нюур үбсүү уруунь үлеэжэ, арайхан тэнхээгээд, тэлэн өөдэнь бодхоонод (Х. Намсараев); 3) хуурайгаар нёлбохо (плевать, выплёвывать): Үнгэрхэдөө эсэгэ хүбүүн хоёр Петиин хүл гарһаа шэрээд, үдьхэлэн үрсэгэнүүлнэ, нёлбоно, турьяна (Ц. Дамдинжапов); турьян хаяха нёлбожо гаргаха, нёлбожо хаяха (выплёвывать): Гэнтэ шүлһэндөө сасажа, жажалжа байһан тамхияа газарта турьян хаяад, ута яһан шүбүүгтэй гааһа амандаа зууба (Д. Батожабай); 4) шэлж. хүсэтэйгөөр гаргаха, шэдэлхэ (выпускать клубами, напр. дым): Уухилан шааян байһан паровозынь уурал һабан турьяжа, уһа түлишөөр хооллон, ундаа харюулна (Ц. Дон); саһаар турьяха саһа шэдэлхэ, бурьюулха (забрасывать снегом): Хужартайн хүнды жалгануудаар боро хараан һолжорон буужа, бутархай уйгааг саһаар турьяна (Ж. Балданжабон); 5) шэлж. тогтон торонгүй эбдүүсэн дуугарха (говорить быстро, тараторить): – Тоһотын Жарбайн аша, Тогтохын Галсанай зээ, Мархансай ахайханай хүбүүн мундуухан Шагдар гээшэб, – гэжэ эсэгынгээ заадаг үгые Шагдар амияа абангүй турьяба (Ч. Цыдендамбаев).