ТУНГАЛАГ

1. тэмд. н. 1) арюун, сэбэр, булангиргүй, хирэгүй, нэбтэ харагдадаг (чистый, прозрачный): Орон нютагнай уужам, уһа голнай тунгалаг, ургаса ногоомнай шэмэтэй юм (Х. Намсараев); тунгалаг сэбэр арюун, булангиргүй, хирэгүй (чистый, прозрачный): Бартаа ехэ тайгын гүн сооһоо харьялһан уһан тунгалаг сэбэр, шүдэ хаха ташаама хүйтэншье (М. Осодоев); 2) сэлмэг, үүлэгүй (ясный, безоблачный): Тойроод агаар һайхан, тэнгэри тунгалаг, наран орохо үшөө үды (Д. Эрдынеев); тунгалаг агаар сэбэр, арюун агаар (чистый воздух): Бадан орой болоһон хойно гансаараа асариһаа гаража, тунгалаг агаар хомхойгоор амилаад, огторгой өөдэ хараба (Б. Санжин, Б. Дандарон); 3) шэлж. элүүр энхэ, амгалан, һаруул, сарюун (живой, бодрый): Сибирцевэй балартаһан һанал мэдэрэлынь һэргэн һаруултаад, сэбэрхэн басаганай тунгалаг шарай энеэбхилэн, даллан үзэгдэбэ (Д.-Д. Дугаров); лагшан тунгалаг хүндэдх. амгалан тайбан, бэе һайн (здоровый, в добром здравии): – Жоодшо ламбгай, амархан айлдажа, лагшан тунгалаг һууна гүт? (Х. Намсараев); 4) шэлж. hонор, хёрхо, хурса, эли тодо, арюухан (ясный – напр. о взгляде): Тэрэнь зохидшооһон хэбэртэй, тунгалаг харасаар үбгэнэйнгөө урдаһаа шэртэнэ (Ж. Тумунов); Алтан тунгалаг наран элшээрээ шамайе жэгнэхэ (Ц. Шагжин); 5) шэлж. баяраар бадарһан, һайн һайхан, һаруул (светлый, радостный): Теэд эжышни сэсэг мэтэ һалбарһан аад, талаар дүүрэн сасаһан үрэ жэмэсэйнгээ хүсэд эдеэшээгүйдэ хагдаршоод, тунгалаг һайхан бодолдош дурасхаал болон мүнхэжөөб (М. Осодоев); ○ аглаг, арюун гэжэ үгэнүүдтэй парн. хэрэгл.; 2. юум. н. арюун, сэбэр, һонор (чистота, прозрачность): Сэлмэг үдэрэй тунгалагта Мүнхэ-Сарьдагай орьёл орой сардамал мүнгэн гэрэлээр баруун аласта толорно (Д.-Д. Дугаров).