ТУЛГАХА

үйлэ ү., идх. залог 1) дүтэлүүлэн няаха, түшүүлхэ (упирать во что-л., подпирать, прижимать): Теэд эзэрхэжэ һураһан заншалаараа хитад сэрэгшынгээ гэдэһэ уруу буугайнгаа ама тулгаад буудажархиба (Д. Батожабай); хоолойдо хутага тулгаха бахалуурта хутага няажа, отолхоо һанаха (приставлять нож к горлу): Харахадань, Золто Мантагые асалжа һуунхай, хутага хоолойдонь тулгаад, шүдэнэй забһараар иигэжэ шуухирна (М. Осодоев); үүдэ модоор тулгаха үүдэ нээгдэхэгүйн тула модо түшүүлээд орхихо (подпирать дверь палкой): «Уулзатараа», – гэһэн бэшэг сонхын табсан дээрэ орхёод, зэмьеэгэй үүдэ модоор тулгаад, санаяа абаад, бусаха замдаа гараба (С. Цырендоржиев); нюдэеэ тулгаха шэртэхэ, гэтэхэ, нюдөө сабшангүй хараха (уставиться): Шарлад гэһэн сагаантай, буладай үнгэтэй, хүдэлсэгүй нюдэеэ Минжурта тулгаба (Ж. Тумунов); хундага тулгаха хундагануудаа мүргэлдүүлхэ, тоншоод абаха (чокаться бокалами): Теэд хүн бүхэнэй хундага тулгаха болоо һаа, удаан тэсэхэгүй хэбэртэй (Ц.-Ж. Жимбиев); 3) ойро хүрэхэ, дүтэлхэ (подходить вплотную, достигать): Энэ булагай уужам талын дунда, холын холо газарта, гансаарданги юумэ байдагшье һаа, тэрээн тээшэ субаса, харгы замууд тулган ерэдэг юм (Ц.-Ж. Жимбиев); ◊ үтэлхын далайда тулгаха үбгэрхэ сагта хүрэхэ (достигать старости): Яажа мэдэхэб, үтэлхынгөө далайда тулгажа ерээд, зүнтэг урьяжа хэбтэхэдээ болохо ааламби (С. Цырендоржиев); 4) тэнсэхэ, эсэргүүсэхэ; арсаха, буляалдаха (противостоять; спорить, противоречить): Теэд гансахан лэ өөрын һанамжаһаа бэшэ юушьегүй хүбүүхэн эрдэм ухаагаар түгэс зэбсэгжэһэн Намжалтай яажа тулгахаб даа (К. Цыденов); – Хүйхэр аха байнаш даа! – гэжэ Дугаржаб урдаһаань тулгана (Ц.-Ж. Жимбиев); тулгаха харюу таарама харюу (достойный ответ): …миил хорогүйгөөр миһэрээд, тулгаха харюугүй юумэ байжа үгэдэг бэлэй (Ш.-С. Бадлуев); тулган андалдаха ямар нэгэн эд бараа мүн лэ адлирхуу сэнтэй эд бараагаар гү, али адуу малаар агсан абаха, тааралдан андалдаха (обмениваться натурой): Эртэ урда сагай хүнүүд аралжаа наймаа хэхэдээ, эд бараагаа, адуу малаа тулгажа андалдаха ушартай болодог байгаа (Д. Батожабай); 5) шэлж. түшэглэхэ, найдаха (опираться, пользоваться поддержкой): Үе наһандаа үбижэ, тулгажа ябаһан эхэмни хүгшэршоо (Ш.-С. Бадлуев).