ТУҺА

юум. н. һайн, наашатай хойшолон, аша, ашаг, нэмэри (польза, прок, реже благо): Тиихэдэ гансал Ошорхайл бэритэй болоһоной туһа харанагүйбди гэһэншүү үзэгдэдэг һэн (Д. Эрдынеев); туһа хүргэхэ (гү, али хэхэ, үгэхэ, асарха) нэмэри оруулха, туһалха (приносить пользу): Алдабалнай, маниие хэншье хүлисэхэгүй, тэдэнэй дүршэл манай ажалда үшөөл олохон жэлдэ туһа хүргэхэ байха гэжэ мэдэе (С. Цырендоржиев); Ямаанай нюдэн шэнги ульһа галгүй эригэр шара нюдыень, хабантаһан уулагар нюурынь харахада, зондо туһа хэхэ хүн бэшэ (Б. Санжин, Б. Дандарон); – Хүлисэгты, би гансал Эхэ орондоо ямар газарта ябаа һаа үлүү туһа үгэжэ шадахабиб гэһэн бодол дээрэһээ танда ерээб (Ж. Тумунов); Магад, энэ хүнэй Минжурые доошонь дараагүй һаань, тэрэ хүсэд дайлалдаагүй аад, Эхэ орондоо элитэ туһа асараагүй аад, алуулшоод хэбтэжэ болохо байгаа (Ж. Тумунов); туһа болохо ашагтай болохо, һайн үрэ дүн үгэхэ (быть полезным, приносить положительный результат): Унтангүй уйлажа хоноһон Балжидай хоёр гүлмэрхэн нюдэниинь бүлхыжэ улайгаад, үглөөгүүр хүйтэн уһаар эльбэхэдэнь, туһа боложо үгэбэгүй (Ц.-Д. Хамаев); энээнһээ ямарш туһа болохогүй энээнһээ ямаршье үрэ гарахагүй (проку от него никакого не будет); 2) хэн нэгэнэй ямар нэгэн юумэ хэхыень хүнгэдхэжэ дэмжэлгэ, хамһалта (помощь, услуга): Айдай, абгыншни туһа тэрэ жаахан үдэшэ үнгэргэхэ хэрэгтэ тиимэшье хэрэгтэй бэшэ хаш даа, өөһэдынгөө хүсөөр хүүжэбди (С. Доржиев); туһа нэмэри дэмжэлтэ, туһаламжа (подмога, помощь, содействие): Тиимэ хүнүүд хүтэлбэрилэгшэд боложо шадахагүй, хүн зондо хахадшье сагаанай туһа нэмэри хэхэгүй (Б. Мунгонов); туһа хайра туһаламжа, хангалта (помощь, услуга): Мархансайһаа туһа хайра хүлеэхэ, сар буха һааһантай аб адли ха юм (Ч. Цыдендамбаев); туһа хэхэ (гү, али үзүүлхэ) хэн нэгэниие ямар нэгэн юумэ хэхыень хүнгэдхэжэ дэмжэхэ, туһаламжа үзүүлхэ, туһалха (помогать): Туһа хэһэн мартагдаха, тодхор хэһэн мартагдахагүй (Оньһ. ү.); Шахардуу байдалда ороһон нүхэртөө туһа үзүүлһыешни хэзээшье мартахагүйб; туһа харюулха аша харюулха (быть благодарным за помощь): – Тэрэ туһыень харюулжа, хамтын ажалда һайнаар хүдэлхэ тухай бодоногүйш! (Д. Эрдынеев); туһа хүлеэхэ хэн нэгэнэй ерэжэ дэмжэлсэхые хүлеэхэ (ожидать помощи): – Шархатаһан, гэмтэһэн юумэн туһа хүлеэжэ хэбтэнэ аалам? (С. Доржиев); туһа эрихэ дэмжэлсэхые гуйха (просить о помощи): Долгормаа яахашье аргагүй, Санжа вертолётчик хоёрые туһа эриһэн мэтэ хараад абаба (А. Ангархаев); туһада орохо үхибүүдэй юумэ хэлсэжэ эхилхэ, юумэ хэлсэжэ шадаха наһанда хүрэхэ (начинать помогать – о детях): Үшөө туһада ороодүй нэгэ хэдэн багахан үхибүүдһээ бэшэ зон үйлсэдэ харагданагүй (Г. Дагбаев); туһыень шуһаар харюулжа болохогүй, ашыень башаар харюулжа болохогүй (Оньһ. ү.) хүнэй һайн юумэ хэхэдэ, муугаар ашыень харюулхагүй (нельзя платить за помощь кровью, а за благодеяние хитростью); ○ аша, хайра гэжэ үгэнүүдтэй парн. хэрэгл.