ТОЙРОН

1. дах. ү. 1) багта, ойро багаар, оршон багаар, тойроод (вокруг): Тэрэнэй гэрһээ гарахадань, танигдаагүй хэдэн хүбүүд эдихэ юумэ шанажа, түүдэгшын гал тойрон зогсонод (Г.-Д. Дамбаев); стол тойрон столой бүхы талануудһаа, столой хажуугаар (вокруг стола): Хорёод шахуу хүбүүд, басагад стол тойрон хухюутэйгээр энеэлдэжэ байһанаа шэмээгээ намдана (Д.-Д. Дугаров); дүхэриг тойрон дүхэриглэн, нара зүб (вкруговую): Духаряа архи дүхэриг тойрон ябуулагдаба (В. Гармаев); гэр тойрон гэр багтаа, гэртээ (дома, на территории усадьбы): Тэрэ хүгшэнтэеэ үбһэндэ ошохо, тиихэдэ Дичигмаа хүбүүнтэеэ гэр тойрон үлэхэ гэжэ шиидэбэ (Ж. Тумунов); 2) тухай, дүтэ (около, примерно, приблизительно): Тэрэмнай намһаа урид эндэ ерэһэншье һаа, таби тойрон наһанай хүн. Баһал үнинэй юумэ мэдэхэгүй (Б. Мунгонов); табан жэл тойрон табан жэл тухай (около пяти лет): Бадма аймагай сээнтэртэ лесхоздоо табан жэл тойрон ажаллаа (С. Цырендоржиев); 2. наречи 1) дүхэриглэн, түхэреэлэн (вкруговую, кругом): Эрэ гэргэн хоёр тойрон байжа, хэлэ аманда орошогүй муухай хараал шэрээл табилдан, эндэ тэндэһээнь үдьхэлнэд дэбһэнэд (Х. Намсараев); тойрон байгша хажуугаар байгша (окружающий): Тойрон байгша энэ оршон байдалшье үнэн бэшэ, харин сэгээн үүрэй сэлмэг, баяртай зүүдэн шэнгеэр тэрэнэй зосоо оробо (К. Цыденов); тойрон хараашалха иишэ тиишээ харасагааха, эрьелдэжэ байжа хараха (озираться): Эжынь залд гэжэ, тойрон хараашалаад, бүхы шадалаараа ооглобо (А. Ангархаев); оршон тойрон а) ойро, хажуугаар, ойгуур тойроод, энэ багта (вокруг): Оршон тойрон абяа аниргүй байдал тогтожо, хамаг амитай юумэн хуу үгы болошоо юм гү гэжэ һанахаар (Б. Мунгонов); б) ойрохи, хажуугаархи газар, шадарай газар, тойром (окрестности, округа): Оршон тойрон нилээд холо хүрэтэр харагдана (Д. Эрдынеев); 2) хажуугаар, холуур, харагдангүйгөөр, сэхэ бэшээр (стороной, в обход, окольными путями): Бэеэ танюулхагүйе оролдон, тойрон гарахаар забдаба (А. Ангархаев); ○ дүтэ, ойро гэжэ үгэнүүдтэй парн. хэрэгл.; 3. юум. н. баг, оршон тойрон (окрестность, округа): Галдан үбгэн бүхы добо гүбээтэйнь, боролжо бүлэнсэгтэйнь энэ тойроноо бултыень мэдэхэ хүн ха юм даа.