ТИИГЭХЭ

, тиихэ үйлэ ү. 1) өөрөө гү, али ондоо хүнэй яг хэлэһэнээр, ямар нэгэн маягаар юумэ хэхэ (делать так, поступать таким образом): Буруушье тиигэбэ гээшэ хаб гэжэ минии дотор Ёндониие хайрлаха сэдьхэл түрөөд, һэмээхэнээр һөөргөө эрьежэ харабаб (Ц. Дон); тиие (бди), тиигэе (бди) хэлэһэнээр хэе (давайте, так и поступим): Тиихэдэнь бултаараа тиигэе, тиигэе гэлдэжэ, тэрэ дары ашаагаа буулгаад, моридоо мулталжа, ногоондо табинад (Х. Намсараев); тиигүүжэм, тиигүүжэб хэлэһэнээр хэе (я сделаю или поступлю так): – Аба тухайгаа үльгэр хөөрэ гээрэй, тэрэшни хэлээд үгэхэ даа… – гэжэ үбгэжөөл зүбшэл үгэнэ. – Тиигүүжэм (Ц.-Ж. Жимбиев); – Ши, hамгыемни шадаха зэргэ соогоо эрьежэ байгаарайл даа. – Тиигүүжэб (Г.-Д. Дамбаев); тиигэһээр (гү, али тииһээр) байтар, тиигэ тиигэһээр тэрэ үедэ, тэрэ сагта (между тем, тем временем, таким образом): Тиигэһээр байтар, саанаһаань үшөө нэгэ дабхар уһан мухарижа ерэнэ (С. Ангабаев); Тииһээр байтар хоёр багшанар ха, нэгэниинь наһатайшаг, нүгөөдэнь залуухан, ерэжэ, һургуулида оробод (Б.-Б. Намсарайн); Тиигэ тиигэһээр лэ үдэр сагаа нүгшөөнэлди даа (Б. Мунгонов); тиигээ һаа юундэб гэхэдэ, тиигэбэл (если так, в таком случае): – Тиигээ һаа, арад зондоо бага бэшэ туһа хэжэшье магадбди (Х. Намсараев); тиигэһэн бэеэрээ (гү, али хойноо), тииһэнэй һүүлдэ тэрэ үйлын һүүлээр, тэрэ үйлэ хэһэнэй хойно (после, затем, потом): Тиигэһэн бэеэрээ Дулма тээшэ урихан нюдөөр харана (С. Ангабаев); Тиигэһэн хойноо мүнөөхидөө ошуужабди (З. Гомбожабай); Тииһэнэй һүүлдэ юрын үгэ андалдажа, түр һууһанай хойно ямар хэрэгээр ерэһэнээ хэлэжэ эхилдэг ёһотой байгаа (Х. Намсараев); тиихын саана тэрээнһээ гадна (кроме того): Тиихын саана энээхэн Раднашни мэхэтэйхэн лэ амитан байха; тиихын тула тэрээнэй тулада (для этого, ради этого, в этих целях): Тиихын тула үльгэр соохидол бэшэ үнэн ехэ хүсэ оложо абаха! (А. Ангархаев); тиихэ үедэ (гү, али сагта, зуураа, хирэндэ) тэрэ үеэр, тэрээн зуура, тэрэ хоорондо (в то время, между тем, тогда): Тиихэ үедэ сентябрь һара соогуур, бугын дуудаан болодог юм (Б. Мунгонов); Тиихэ сагта үмсын ажалтай байгаа бшуу даа (Ц. Дон); Тиихэ зуура амяа даража, одоол баригдахаяа болибоб гэжэ һанаагаа амарһан байгаа (Х. Намсараев); тиихэ яахын хажуугаар (гү, али хирэндэ) энэ тэрэ юумэн боложо байтар (между тем, пока то да сё): Тиихэ яахын хирэндэ гал улам һүжэрэн, гэрэй оройдо улаан дүлэн соробхилжо эхилбэ (Д. Дылгыров); тиибэ (гү, али тиигэбэ) яабашье, тиибэшье һаа гэбэшье, зүгөөр, тиихын хажуугаар (хотя и так, однако же, но, и все же, тем не менее, как бы то ни было, несмотря на это): Тиибэ яабашье тэдэнэр нилээдгүй удаан ухарилдажа, тэрэ муухай газарһаа ходорон гараба (Ц.-Ж. Жимбиев); Тиигэбэ яабашье, зүб бурууень саг элирүүлнэ ааб даа! (Д. Эрдынеев); Тиибэшье һаа, олон юумэн мүнөө намда эли боложо үгөө (Ц. Шагжин); тииһэн мүртөө тиимэ болобошье һаа (мало того, даже при этом): – Толгойень маряагаа һэн гүш, таахада? – Тииһэн мүртөө тудаагүйлби һалганаад… (С. Доржиев); 2) үйлын падеждэ байһан юумэнэй нэрын өөртэ хамаадалда байһан ерээдүй сагай причаститай хэрэглэгдэхэдэ, ямар нэгэн хүсэл, һанаашалга харуулһан удхатай (с прич. буд. вр. с безл. притяж. выражает намерение совершить какое-л. действие): Нүхэр болохоёо тиигэнэ гүш?