ТЭНСЭЛГҮЙ

1. тэмд. н. 1) сасуулмаар бэшэ, зэргэсүүлхээр бэшэ, жэшээлшэгүй, айхабтар (несравнимый); 2) тэсэшэгүй, тэсэхын аргагүй (невыносимый, нестерпимый): – Юуншье гэһэн тэнсэлгүй байдал гээшэб даа! – гэжэ Гарма дуугаржа эхилбэ (А. Ангархаев); тэнсэлгүй хүйтэн янгинама, яһанай гантама хүйтэн, туйлай хүйтэн, айхабтар хүйтэн, хорон хүйтэн (невыносимый холод): Тэнсэлгүй хүйтэнэй, ааяма халуунай үедэ мори унахадаа, тон тэсэбэритэй зон (Б.-Х. Цырендоржиева); 2. наречи 1) сасуулмаар бэшэ, зэргэсүүлхээр бэшэ, айхабтар, һураггүй, шангаар (несравненно, сильно): Энээхэн түрэл талаяа / Эльгэ зүрхэнhөө түүрээнэб, / Тэнсэлгүй халуухан дураараа / Тэбэреэд шамайгаа хэбтэhэйб (Ж. Цыденов); тэнсэлгүй үндэр холо үндэр, айхабтар үндэр, һураггүй үндэр (несравненно выше); тэнсэлгүй хүсэтэй хэнһээшье хүсэтэй, айхабтар шанга, хэндэшье булигдахагүй (не имеющий равных по силе): Би багадаа тэнсэлгүй хүсэтэй хүбүүн байжа, арбан зургаатайдаа баабгай агнахаяа гансаараа гарадаг һэнби (Б. Санжин, Б. Дандарон); тэнсэлгүй уурлаха айхабтар ехээр уурлаха, гани галзуу болохо, уур хороо бусалха (выходить из себя): Дулгар хүгшэн тэнсэлгүй уурлажа, даб гэжэ бодоод, ойроо һууһан Янжамые агта даража, дайралдаһан газарта гарайнгаа хордотор альгадажа мэдэбэ (Ц. Дон); тэнсэлгүй ехээр наншалдаха нюдэ нюургүй сохилдохо (сильно драться); 2) тэсэшэгүй, тэсэхын аргагүй (невыносимо, нестерпимо): Яһала бараг һайн үдэр болохо янзатай аад лэ, үглөөгүүр наранай гарахаһаа хойшо бүгшэм халуун гээшэнь оройдоо бүри тэнсэлгүй болошобо (Б. Мунгонов); 3. хэлэгшын үүргээр хэрэгл. 1) сасуулмаар бэшэ, зэргэсүүлхээр бэшэ, жэшээлшэгүй (не идёт ни в какое сравнение): Холимог шуһанай Хара Васиин харуу гээшэнь тэнсэлгүй, «хара шорой газааһаань удхажа абаа һааш, харанхалжа унаха» – гэжэ шоглуулдаг (С. Доржиев); 2) тэсэшэгүй, тэсэхын аргагүй (невозможно терпеть): Хүнхинөөтэ / хүхын дуунай үглөөгүүр / Хүдөө талын / дуудаха гээшэнь тэнсэлгүй (Д. Улзытуев).