ТЭНИИХЭ

үйлэ ү. 1) тэгшэрхэ, тэгшэ, жэгдэ, сэхэ болохо, нугалаагүй, годируу бэшэ болохо (выравниваться, разглаживаться, расправляться, разгибаться): Үнгэнь хара хэбээрээ үлөөшье һаа, нюурайнь арһан тэниижэ гэрэлтэй болоно (Ж. Тумунов); нюрган тэниибэ нюрган сэхэ болобо, бүхыхэеэ болибо (спина распрямилась): Тиибэшье Жалмын һайхан шарай харахадаа, Аламжын бүхэтэр нюрган тэниижэ, эсэнхэй балсангынь шангадажа, уйтай шарайнь сог залитай болодог һэн (Д. Батожабай); 2) үргэн дэлюун, ута гү, али уужам байха, нэмжыхэ, үргэлжэлхэ (простираться, тянуться – о нивах, покосах): Тээ наанань Мархансайн сабшалан ганса нарһа туласа тэниинэ (Ч. Цыдендамбаев); Тойроод хон жэн, / Тэнгэри мэтээр тэниинэ амгалан Байгал (Д. Улзытуев); 3) һанаагаа амарха, һамаарха, тайдхарха (успокаиваться); налайха тэниихэ сэдьхэл хангалуун байха, һанаагаа амарха, сэдьхэлээ ханаха (наслаждаться спокойствием); зосоо тэниихэ а) һанаагаа амарха, һамаарха, тайдхарха (успокаиваться): Тиибэшье түрэһэн үритэйб гэжэ һанан, зосоогоо тэниидэг бэлэй (Б.-Б. Намсарайн); б) гэдэһээ худхахаяа болихо, досоо таатай, һайн болохо, досоо онгойхо (отпускать, становиться легче – о расстройстве кишечника): Муухайгаар хэхэрүүлээд, эхүүнээр бөөлжүүлхэдэнь, зосоонь тэниижэ тэгшэрбэ (Ц.-Д. Хамаев); сэдьхэл (гү, али һанаагаа, эльгэ зүрхөө) тэниихэ һанаагаа амарха, һамаарха, тайдхарха (успокаиваться): Эдэ бүгэдэниие һанахадаа, Арданай сэдьхэл тэниижэ, досоонь аятай зохид болобо (М. Осодоев); тэниижэ хэбтэхэ юундэшье һанаагаа зобонгүйгөөр хэбтэхэ (лежать беспечно): Тэбхэр сагаан ород пеэшэнээ түлеэд, / Тэниижэ хэбтэхэл аад, / сэдьхэлэйм оёорто хүлгүү (Д. Улзытуев); тэниин ябаха һанаа амар зугаасажа, сэнгэжэ ябаха (прогуливаться).