ТЭНХЭЭ(Н)

(н) юум. н. бэеын юрэнхы хүсэ шадал, хүсэн, шадал, тамир (сила, мощь): Унажа бүдэрһөөр, эдэ хонхосогууд соо хамаг тэнхээгээ хаяжархёод, үндыхэеэшье болёод хэбтэнэ (Д.-Д. Дугаров); тэнхээ тамир (гү, али шадал, хүсэн) бэеын юрэнхы хүсэ шадал, элүүр бэе (силы, здоровье, самочувствие): Олон хоногто иимэ сай уугаагүй һаа, тэнхээ тамираа алдаһан шэнги бологшоб (Д. Доржиева); Хэнэйньшье тэнхээ шадалаар ехые мүнөө дээрээ тодорхойлхонь Дугарта хэсүү байба (Б. Шойдоков); Үнэндөө, иимэ нойтон модо газарһаа һөөмшье хүшэжэ үндылгэхэ гээ һаа, ашагүйхэн тэнхээ хүсэн хэрэгтэй болохол даа (Ц.-Д. Хамаев); тэнхээ орохо хүсэ шадал орохо, бэхижэхэ, шэнээтэй болохо, һайжарха (набираться сил, собираться с силами): Ойн бишыхан горхонһоо уһа уужа, хоол баряад, тэнхээ ороһон бэеэрээ замаа үргэлжэлүүлбэд (Б. Шойдоков); тэнхээмни үгы байна! хүсэ шадални үгы! (сил моих нет!); (шадал) тэнхээгээ алдаха (гү, али бараха, таһарха) хүсэгүй болохо, һуларха, муужарха (лишаться сил, обессилевать): Замай хаанашье һэм, машинадаа нилээн дүтэлөөд ябатараа, баһа нэгэ унаад, бодохо тэнхээгээ алдажа, нюрган дээрээ өөдөө харан, һарата мүшэтэ огторгой бэеэ баалахын һайгаар харан шэртэн нилээн хэбтээ һэм (С. Доржиев); Удаан соо үлэн хооһоор ябажа, тэнхээгээ бараһан хүбүүдтэ һайса хоолложо, хүл дээрээ гараха гээшэ ехэ удха шанартай байгаа (Б. Шойдоков); тэнхээ муудаха бэе муудаха, һуларха (ослабевать здоровьем); тэнхээ муутай үлбэгэр, һульмагар, хүсэгүй, һула (слабый, хилый); ○ тамир, тарган, хүсэн, шадал гэжэ үгэнүүдтэй парн. хэрэгл.