ТЭГШЭЛХЭ

үйлэ ү. 1) жэгдэлүүлхэ, тэгшэ болгуулха, сэхэ болгуулха (выпрямлять, распрямлять, расправлять): Хүнэй малтажа тэгшэлһэн ташалан харгынуудые харахада, нюдэндэ урин байдаг һэн (Д. Батожабай); нюргаяа тэгшэлхэ нюргаа тэниилгэхэ, сэхэлхэ, сэхэ болгохо (выпрямлять спину, распрямляться): – Шагная, – гээд, Банзаракцаев нюргаяа тэгшэлбэ (С. Цырендоржиев); харгы тэгшэлдэг машина газарай хүрьһэ хюһажа зам жэгдэлдэг машина (грейдер): Майн һайндэрэй һүүлээр хэдэн хоног үнгэржэ, үшөө нэгэ бульдозер, харгы тэгшэлхэ машина нэмэжэ эльгээгдэбэ (Д.-Д. Дугаров); 2) адляар хубааха, илгаагүй болгохо (распределять поровну, уравновешивать): Бүдэршэһэн Тогоошые Эдик галзуу үһөөтэйгөөр харашоод байһанаа, холошье бэшэ эдеэлжэ байһан мориндоо ошожо, ганзагаяа тэгшэлээд, гэдэргээ хултагашан хараһаар, шогшуулан саашалба (Д.-Д. Дугаров); 3) амаруулха, һамааруулха, һанаа амарааха (успокаивать); һанаа (гү, али сэдьхэл) тэгшэлхэ һанааень амарааха, тайдхаруулха (успокаивать): Тиимэһээ хүдөөгэй малша эхэнэр сэрэгшэ нүхэрөө угтажа, зол жаргалаа эдлэһэй гэжэ сэдьхэдэг, һанааень тэгшэлдэг байба (Ц.-Ж. Жимбиев); Досоогоо суглуулжа ябаһан бухал бурииемни сэбэрлээш, сэдьхэлыемни тэгшэлжэ, һэшхэлымни һэргээгээш, Алдар (Ц.-Д. Хамаев); сэдьхэлээ (гү, али һанал бодолоо) тэгшэлхэ амарлиха, һанаагаа амарха, тайдхарха, уушхарха (успокаиваться): Зүгөөр үдын хойно hургуулиин үхибүүдэй ерэхые hанаандаа оруулжа, сэдьхэлээ тэгшэлнэ (Г.-Д. Дамбаев); Тиихэдээ үнгэрһэн ажабайдалаа, мүнөөдэрэйнгөө байдал бултыень ямар нэгэ һонин ном уншаһан мэтээр ухаан соогоо дурдажа, һанал бодолоо тэгшэлдэг (Д. Эрдынеев); 4) заһаха, эндүүрһэнээ залаха (исправлять): – Бадмаһаа ямарбиб? – гэжэ ама алдажархиһан хойноо энэм буруу асуудал гэжэ ойлгоод, тэрээнээ тэгшэлхэ арга олоогүй байтарни… (З. Гомбожабай); алдуу тэгшэлхэ эндүүрһэнээ залаха, алдуугаа заһаха (исправлять ошибки): – Хэрбээ алдуу болоо һаань, ябан нэмээжэ тэгшэлнэ бэзэш, – гэжэ тон зөөлэхэнөөр хэлэхэдэнь, Буда бэшэ, харин ондоо хүнэй хэлэжэ байһан шэнги байба (Ц. Шагжин).