ТЭДЫ

1. түл. ү. 1) тодорхой тоогой орондо хэрэглэгдэдэг үгэ (столько-то): Тиимэ газарта тэды зэмьеэ баряабди, тэды гол хүндыгөөр харгы-зүргэ сабшаабди, тэды шэнээн ан олзоборилогдоо һэн гэһэн юрэнхы хамтадхамал үгэнүүдээр бэшүүрхэн байжа хөөрэбэ (Б. Мунгонов); тэды шэнээн а) тодорхой тоогой орондо хэрэглэгдэдэг үгэ, тодорхой бэшэ (столько-то): Хэрбээ Маншуудтай худа оролсоо һаам, тэды шэнээн эд бараа, адууһа мал үгөө һэм гэжэ бүдүүрхэжэ, ехэрхэжэ һалахагүй (М. Осодоев); б) тиимэ хэмжээтэй (такой величины): Таба-зургаан дуһалһаа дээшэ гараагүй хадань, тэды шэнээн шуһа адхахада яашаха һэм (Ч. Цыдендамбаев); 2) эды, тэрэ зэргэ, иимэ, тиимэ, тиимэшье (столько, сколько, так, такой): Тэрээндэ тэдэнэй хэһэн тэды ехэ аша туһыень эдэ жэлнүүдтэ харюулха гэжэ оролдожо ябаһанаа сэдьхэнэ (Ц.-Ж. Жимбиев); тэды олон жэл тиимэ олон жэл (так много лет): Тэды олон жэлдэ хари холын газарта байгаад, нэгэш дахин түрэһэн нютагаа ошожо ерэхэеэ һанадаггүйнь тон һэжэглэмээр байна (Б. Мунгонов); тэды бэрхэ бэшэ даа тиимэшье хүшэр бэшэ даа (не так уж трудно); энэ хадаа тэды ехэ удха шанартай бэшэ энэ хадаа тиимэшье ехэ удха шанартай бэшэ (это не имеет столь серьёзного значения); тэды тодорхой тайлбари үгөөгүй балай тодорхой тайлбари үгөөгүй (не дал сколько-нибудь ясного разъяснения); тэды бүгшэм халуун агаар тон бүгшэм халуун агаар (такой душный воздух); хюмһанай харыншье тэды хюмһанай харыншье зэргэ, зааханшье, заашье, нэгэшье, оройдоо (нисколько, ни капли): Хюмһанайшье харын тэды гэм хээгүй хүн аад, иимэ бузар юумэ болоод байхада, бэемни тэсэнэгүй (Ц. Дон); ёһо тэды ёһо баримталаашан, сахяашан боложо, ёһо дүүргээ боложо, тэды зэргээр (для вида, так себе, для проформы): Танайхяар хадаа мүрысөөе ямараар эмхидхэбэл, «ёһо тэды» бэшэ болохо байнаб? (Б. Мунгонов); нэрэ тэды хуурмаг нэрэ зүүһэн, тоотой ухаантай (номинальный, фиктивный); үсөөхэн тэды бага сага, олон бэшэ, тон бага (немногочисленный): Иимэ асуудалай эжэлүүдгүй гараад ерэхэдэ, жасануудта хадагалагдаһан үсөөхэн тэды аудио-бэшэлгэнүүд лэ зүб тээшэмнай шэглүүлдэг (minkultrb. ru); зарим тэды а) хэдэн, нэгэ хэды (некоторый): Тэрэнэй ташха буруугаар аашалһые элишэлхэ һанаатай бүгэдөөрэн үгэ хэлэжэ, зарим тэды дурадхалнуудые оруулба (М. Осодоев); б) багаханаар, бирагүйгөөр (в некоторой степени, немного, незначительно); хорёод тэдынэй оройдоол хорёод наһатай, хорёодхон наһатай (в возрасте всего двадцати лет); 2. дахуул үгын удхатайгаар хэрэгл. тухай, шэнээн, дүтэрхы, тойрон, шахуу (около, с чем-то): Саашаа гушаад алхам тэды ошоод ябатарнь, тээ урдань, тротуарай хажууда нэгэ хүн хэбтэһэнээ гэнтэ һуга харайн бодоод… (Ц. Дон); арбаад тэды хонохо арба тухай хонохо (ночевать более десяти суток); зуугаад тэды зуу шахуу (около ста); ○ эды гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.