ТАТАЛДАХА

үйлэ ү., угталд. залог 1) угзага-тагзага гэхэ, угзаганаха, уг-заг гэхэ, жэгдэ бэшээр хүдэлхэ, тэниихэеэ болихо, татаганаха (дёргаться, стягиваться): Теэд энеэдэниинь энеэдэн боложо үгэбэгүй, мэгдэһэн айһандаа юм гү, нюур шарайнь таталдан уршыба (Б. Мунгонов); хүлэй таталдаха хүлэй шүрбэһэнэй шангадажа, тэниихэеэ болихо (сводить судорогой ногу): Энээхэн зуура Самбуу ламын гол уруу жэг гэхэдэл гээд, нюрганиинь һуладан унтаржа, хамаг бэень халуу бусалан, хүлынь тахимаараа таталдаад, хэбтэжэ байһан Жалмые тэбэреэд унашаха дураниинь хүрөө һэн (Д. Батожабай); нюдэнэй таталдаха нюдэнэй тойруу булшангай уг-заг гэхэ, дээрэхи гү, али дорохи зубхиин дарьбаганаха (дёргаться – о веке): Зосоом түглыгөөд, нюдэм таталдаад һалабагүй (Ц.-Д. Хамаев); зүн таталдаха һайн гү, али муу юумэ зүгнэхэ (предчувствовать что-л.): Һөөл айдаһамни хүрөөд, муу зүмни таталдаад байна (Д. Сультимов); ◊ аман таталдаха дуугархагүй, аниргүй болохо, бүтүү хатаха (молчать, умолкать): Юундэ хэлэ аманшни таталдаа бэ? Буруу хэлэнэ гүб? (Ш.-С. Бадлуев); 2) барилсаха, аһалдаха (хвататься): Хүмэг соо байһан хүнүүдһээ бага бэшээр айһан баабгай хүмэгэй эрмэгһээ таталдан, Шобдог Аламжа хоёрой зогсоһон хуурай газарта гарахые оролдожо, хэды дахин уһанай урадхал өөдэ сугажа захалаа һэн (Д. Батожабай); 3) атирха, уршыха, уршылдаха (морщиться – об одежде); 4) шэлж. урагшаа ябажа үгэхэгүй, гэдэргээ буляалдаха (отлынивать, тянуть назад): Харин тэдэнэй дунда ажалдаа хайша хэрэгээр, һаланаар хандадаг, хүдэлмэри гэхэдэ хойшоо таталдаһан хүнүүдшье нэгэн-хоёр бии һэн (Б. Мунгонов); 5) шэлж. эрмэлзэхэ, зорихо (стремиться, устремляться): Саһан орожо, ангууша Шоёной бүхы сэдьхэлынь тайга хада тээшэ таталдана (А. Ангархаев); 6) шэлж. арсалдаха, хэрэлдэхэ, хэрүүл татаха, тоосолдохо (спорить, не находить согласия): Тээсгэн манайшье салин хүлһэ дээшэлүүлхэ гэжэ Дандаровтай таталдаа хамнай (Ж. Балданжабон).