ТАЛААН(Г) I

Г) юум. н. тушаалдаһан зол, аза, жаргал (удача, везение, счастье): Эрдэмтэ физигэй һамган болохо гээшэ бурханай заяаһан талаан гээшэл, бү алдыш гартаа ороһон шубуугаа (С. Цырендоржиев); Талаан гэдэг биил һаа, мүнөөл элирхэнь гээшэ (Д. Эрдынеев); талаан туршаха ямар нэгэн юумэ бологшо аа гү гэжэ шалгаха (испытывать счастье, пытать счастье): Нэгэ хэды таталуулад гээд, мордоходоо ехэ орой болонгүй Хёлго орохоб, тэндэ талаан туршаад үзэхэмни! (Д. Эрдынеев); талаан туршаһан аюултай, балмад (авантюрный): талаан туршаһан хэрэг; талаан туршалга аюултай туршалга (риск); талаан болоходоо (гү, али боложо, тудажа, дайрахада) урагшатай, һайн, талаангаар (к счастью, по счастью): Энэ моримнай талаан болоходоо һайн, хүсэтэй, хүдэлмэришэ, эсэхэ сусахагүй морин байшаба (Ц. Шагжин); Талаан боложо, бугануудай мүргэлдөө хараха ааламби гэжэ һанаад, буугаа үргэлөөд, тэрэ зүг руунь шамдуухан гэшхэлбэб (Б. Мунгонов); Талаан тудажа, танай концерт харабабди (С. Цырендоржиев); Юун гэһэн ехэ талаан дайраба гээшэб! (Б. Мунгонов); талаан буруулхадаа урагшагүйдэхэдээ, талаангүйдэхэдээ (к несчастью, на беду): Минии талаан буруулхадаа, эдэнэй хэрэг заһарба ха юм! (Д. Батожабай); талаан бурууталга урагшагүйдэлгэ, золгүйдэлгэ, талаангүйдэлгэ (невезение); талаан мэдэг (гү, али мэдүүжэ) юуншье болог хамаагүй (авось, наудачу): Тиигэе тиигэе, аза талаан мэдүүжэн, наашаа! (Х. Намсараев); мухар талаан гэнтын, хүлеэгдээгүй аза, һанагдаагүй урагшатайгаар болоһон юумэн, тушаан болоһон талаан (слепое или неожиданное счастье, случайная удача): Өөрынь мэдүүлгээр сүлэгдэһэн хүнэй бусахагүйдэ, тэрэ нэгэ бага уушхаржа, мухар талаан тудалдажа, аюул үнгэрбэ гэжэ һанаа бэлэй (М. Осодоев); харгын талаан а) хүнэй (ехэнхидээ үхибүүнэй) аян замда гарахада һайнаар ябахын юрөөлтэйгөөр үгтэһэн мүнгэн (деньги для удачной дороги): – Гарма, бишни шамдаа харгын талаан гэжэ заа жуу юумэ барихаб (С. Ангабаев); б) замда гарахада хэлэдэг үреэл, үдэшэлгын үреэл (напутствие): Табдан ноёнтой, Табдан ахайтай, Табдан баабайтай ярилдаад, харгын талаан гэжэ баяртай һайхан үгэнүүдые намһаа дуулаад ошогты (С. Ангабаев); талаан бэлиг түрэлхиин абьяас (одарённость): Гэбэшье, түрэл хэлэн үхибүүдэй талаан бэлиг хүгжѳѳхэ, арадайнгаа үндэhэн соёл мэдэхэ хэрэгтэ ехэ нүлѳѳ үзүүлдэгынь мэдээжэ (Е. Бадмаева); талаан бэлигтэй абьяастай, түрэлхиин шадабаритай (одарённый): Үнэхөөрөөл, талаан бэлигтэй, дорюун багшанарай нэгэ тиихэ үедэ гансаараал буряад хэлэнэй хүгжэлтын түлөө бүхы оролдолго хүсэеэ зорюулдаг багша һэн (Ж. Санжиев); ○ аза, бэлиг, зол, урагша, хуби гэжэ үгэнүүдтэй парн. хэрэгл.