ТАБИЛГА(Н)

(Н) юум. н. 1) ямар нэгэн юумые тааруулан хэлгэ, зохёон һуулгалга, барилга (установка, постройка): Тиихэдэнь үбһэ тармалган, бухал табилган, баһа сомолгон гэхэ мэтэдэ хэды үдэр маанарта хэрэглэгдэхэ байнаб гэжэ асуугаа һаа, яаха байнаб (Х. Намсараев); төөлэй табилган төөлэйгөөр хүндэлэлгэ (угощение обработанной по всем правилам бараньей головой): Удангүй шарууһа төөлэй табилган боложо... (Х. Намсараев); тахил табилга бөө онгонуудаа хүндэлэлгэ (подношение онгонам): Тахил табилга дүүрэн сасуу, онго оруулна (Х. Намсараев); хадаг табилга (сватовство); гар табилга өөрөө нэрэеэ бэшэжэ баталалга (подписание, подпись): Энэ хүниие бэдэржэ олоод лэ, минии гар табилгатай саарһаяа үгэхэдэтнай хэрэг бүтэхэ (Ц. Шагжин); даам (гү, али шатар) табилган даамаар гү, али шатараар наадалган (игра в шашки или шахматы): Даам табилган. Юун һанаата болохо юумэн гэжэ? (Ж. Балданжабон); хилэ табилга хилэ хаагуур гарахаб гэһэн тэмдэг бодхоолго (обозначение границы, демаркация): Бултадаа һанаандаа зүбшөөжэ, абяагүйнүүд һуубашье, хоёр гүрэнэй хоорондохи хилэ табилгада нүлөө үзүүлжэ шадахагүй байһанаа хэн хэниинь мэдэржэ байгаа бэлэй (Б. Санжин, Б. Дандарон); хүл табилган үймөөн, ухаа мэдээгээ алдан хүлгэлгэ, хүл хөөрсэг бололго (беготня, переполох): Тээсгэн зун байхада Холхойн Хандын хадамда бодожо ошоходо, али тухай хүл табилган боложо, Холхой үбгэниие хүгшэнтэйнь асаржа… (Х. Намсараев); хүдөө табилга хүниие хүдөөлүүлгэ, һүүлшын замда мордохуулга (похороны): Үбгэн баабайнь мордолго, тэрээниие хүдөө табилгын үдэрнүүд Дагбын сэдьхэлдэ манан соо болоһон мэтэ бүдэхеэр һанагдана (Ц. Шагжин); 2) ямар нэгэн газарһаа, эмхиһээ табигдаха зүбшөөл (разрешение, освобождение): Мүнөө Дагба Семёнһоо табилга гуйхаяа болижо, хэрэгтэй газартаа өөрынгөө дураар ябадаг болонхой (Ц. Шагжин); табилга зүбшөөл ямар нэгэ хугасаагаар уялгаһаа сүлөөлэгдэхэ зүбшөөл, зүбшөөл үгэһэн саарһан (разрешение на отлучку, увольнительная); табилга абаха ямар нэгэ хугасаагаар уялгаһаа сүлөөлэгдэхэ зүбшөөл абаха (получать освобождение): Эндэ алба хэжэ байхадаа, үдэрэй табилга абажа, эндэхи хүнүүдhээ эсэгынгээ хүүр hурагшалаа, бэдэрээб (Г.-Д. Дамбаев); табилга эрихэ хэдэн сагаар гү, али үдэрөөр ажалаа орхихые гуйха (просить отпустить):…һогтуу писарьтэ ушар шалтагаанаа хэлэжэ, хоёр хоногто табилга эриһэн гуйлта бэшүүлээд, гэртээ бусаба (Ж. Тумунов).