ТӨӨРИХЭ

үйлэ ү. 1) харгыгаа алдаха, зүг шэгээ алдаха, хаана ябаһанаа ойлгохоо болихо, буруу замаар орохо, түлгэхэ (блуждать, плутать, терять дорогу): Бүхэли һүниндөө төөрижэ эсэһэн, зүдэрһэн Гомбо бүхэ нойроор унтаад, үглөөгүүр гэжэ һанажа бодон гэхэдэнь, үдэ болошоһон байба (Ц. Дон); төөрихэ тэнэхэ хаана ябаһанаа мэдэнгүй зайгуултаха, зольборхо (блуждать, бродить): Тиигээд тэндэ зобожо ябанхаар, үйлэ хубяараа болуужам гэжэ түрэһэн нютагаа бусаха аргагүй болоод, төөрижэ тэнэжэ ябаһан иимэл амитан гээшэб даа (Х. Намсараев); түлгэн төөрихэ харгыгаа алдаха, зүг шэгээ алдаха (блуждать, кружить): Гэдэргээ бусаха гэхэдээ, зүгөө алдажа, харанхы һүни болотор түлгэн төөрижэ, харин хойто үглөөниинь үүрэй хираалганаар эсэжэ зүдэршэнхэй юумэд нютагтаа ерээд бэлэй (М. Осодоев); төөри ехэ хараал. шүдхэр абаг (чёрт побери): «Эй төөри ехэ» гэжэ гэмэрээд, тэрэ эхэнэр аяганууд соогуур архи аягалжа, хүбүүдтэ барина (Ж. Тумунов); төөриг саашаа хараал. алдаг, ошог (пропади пропадом): «Нөөхил ноёмнай һалгаа юм бэшэ гү даа, төөриг саашаа», – үгытэй доодо шадалтан һанаа алдажа, гүбэр-шэбэр гэлдэдэг байгаа һэн (Ж. Балданжабон); 2) шэлж. зүб харгыһаа хадуурха, алдуутай эндүүтэйгээр ябаха (сбиваться с пути истинного, изменять своё поведение в плохую сторону): Юун бэ гэхэдэ, Табхаандай һургуулида яһала ябаашье һаа, үшөө бэеэ оложо шадаагүй гэхэ юм гү, зааха төөрин алдаһан хүн гэжэ Арсалан тухайлба (Ц. Шагжин); төөрихэ эндүүрхэ буруу ойлгохо, алдуу хэхэ, андаха, һамарха (заблуждаться): – Түрүүн хэлээгүй, төөрижэ эндүүржэ, иимэ буруу ябадал хэхэ гэжэ ябаа хадаа би сохом зэмэтэйгээ мэдэнэб (Ц. Дон); төөрихэ түгэншэлхэ зайха, зобохо, тулиха (мыкаться): Тэрэ сагай эрилтээр зүб буруугаашье ойлгохоёо болишоод, төөрижэ түгэншэлжэ ябаһан Буладай нюур шарайе Зоригто Ринчинов үнэншэмэ тодоор зураглажа шадаа (Н. Бальжинимаева); мүрөө төөрихэ а) харгыгаа алдаха, олохоо болихо (терять дорогу, сбиваться с дороги); б) шэлж. зүб харгыһаа хадуурха, алдуутай эндүүтэйгээр ябаха (изменять своё поведение в плохую сторону): Эдэнэй үгэдэ орожо мүрөө төөриһэн хүнүүдтэй Манжуурта яһала уулзагша һэм (Д. Эрдынеев); мэхэ гоходо төөрихэ мэхэдэ орохо, мэхэлүүлхэ, зангада орохо (поддаваться на уловки): Тэрэ арюун хэрэгтэмнай һаад тодхор хэжэ байһан баяд ноёдой, ламанарай мэхэ гоходо төөрихэ хэрэггүй (Х. Намсараев); 3) бахардаха, мүрөө оложо ядаха, һамарха, ухаа бодолоо алдаха, юумэ ойлгохоо болихо (растеряться, приходить в замешательство, сбиваться с толку): Ямаршье ушараар Альбинын иимэ боложо хубилшаһые ойлгожо ядажа, элдэб таамаг бодолнуудта эзэлэгдэн төөрихэнь Намжалда юунһээшье хүндэ һэн (К. Цыденов); һанаан бодолдо төөрихэ, бодолоо төөрихэ һамарха, ухаа бодолоо алдаха, юумэ ойлгохоо болихо (растеряться): Хайдаб үбгэн шэмээгүй, һанаан бодолдоо төөриһэн янзатай, дуугай аргааханаар галаа удхалаад, «хүгжэмтэ» хахинуур орон дээрээ һалд гэн һуушаба (Б. Мунгонов); Гэнтэ иигэжэ сошормогоор милициин дуудаһанда бодолоо төөрин, һанаата болоно (Ц. Дон); сэдьхэлээ (гү, али зүнгөө) төөрихэ бахардаха, мүрөө оложо ядаха, мэгдэхэ, тээлмэрдэхэ (растеряться, приходить в замешательство): Баһа энээнһээ хойшо юун болохо, ямар үе саг тохёолдохые мэдэхэгүй һэн туладаа сэдьхэлээ төөрин, нэгэ удаа һанаа алдана (Х. Намсараев); Сошордожо, зүнгөө төөриһэн Дарима ямаршье хэмжээ абаха мүрөө алдаад, нохой Галсан хоёрые тойрон гүйжэ байгаа һэн (Д. Батожабай); ухаагаа төөрихэ ухаагаа тэхэрихэ, зүнтэглэхэ (выживать из ума): Үлгэ һалга болонхой, тиигэхэ мүртөө ухаагаа төөрижэ зүнтэглэшэһэн бөөгэй үхэжэ үгэхэгүйдэнь, зарим һүзэгтэйшүүл уй-хай табилдажа, энэ бөө маанадта муу юумэ ёрлоо гэхэ мэтээр мэгдэһэн юм (М. Осодоев); 3) юумэеэ үгы болгохо, олохоо болихо (терять): Хэдэн жэлэй турша дотор бэе бэеэ төөрижэ ябаһан инаг хоёр нүхэдэй одоо һаяхан ололсон байһан баярай халуун байдалые хаража байһан тэдэ нүхэдынь… (Х. Намсараев).