ТҮРЭЛХИ

тэмд. н. 1) түрэхэһөө хойшо бии болоһон, анханай, унаган, түрэһэн (врождённый, природный): Багаһаа хойшо долорһондоо гү, али түрэлхи ухаансартаа юм һэн гү, зүгөөр хөөрэлдэхэ бүреэ Намжал тэрэнэй һүбэлгэн өөрые гайхагша һэн (К. Цыденов); түрэлхи абьяас хүндэ анханһаа бии байһан ямар нэгэн юумэ хэжэ бүтээхэ онсо шадабари (врождённая склонность к чему-л.); түрэлхи ухаан анханай ухаан (природный ум); түрэлхи гэшхэдэл балшар наһанһаа ябаха маяг (врождённая походка): Теэд хүлынь ээдэлдээд, түрэлхи гэшхэдэлһээ ондоогоор ябажа шадаагүй һэн (Д. Батожабай); түрэлхи нэрэ түрэхэдэнь үгэһэн нэрэ (урождённое, данное при рождении имя): – Энэ баясхаланда хүртэжэ байһан энэ буряад хүнэй түрэлхи нэрэнь Цэрэнпил, революционно нэрэнь Гаврюша, энэ хадаа минии зүрхэнэй инаг хүбүүн юм (Х. Намсараев); 2) гарал угсаа нэгэтэй, нэгэ элинсэг хулинсагтай, урагтай, өөрын, түрэл (родной, материнский): Бадма абгайн түрэлхи абгын хүбүүн ха юм, тиигээд энээнээ дотор һанадаг байгаа байна (Х. Намсараев); түрэлхи эсэгэ түрэһэн эсэгэ (родной отец): Шинии зоболон гансахан шинии бэшэ, олоной зоболонгой, олоной гомдолой удха шанартай байха юм, эгээл энэ үгые минии түрэлхи эсэгэ амияа алдахынгаа урда намда хэлэһэн юм (Х. Намсараев); түрэлхи хэлэн балшар наһандаа һургалтагүйгөөр эзэмшэһэн аба эжын хэлэн; бэеэ хинангүйгөөр бододог, хэлэдэг, бэшэдэг хэлэн; түрэл яһатанай хэлэн (родной язык, родная речь): Түрэлхи хэлэеэ балай һайн мэдэхэгүй зарим буряад сэхээтэн хэлэхэдээ, литературна хэлээр бэшэгдэһэн юумэн ойлгосогүй байдаг гэжэ голхордог (Л. Шагдаров).