ТҮЙМЭР

юум. н. 1) һанамсаргүй, болгоомжогүй оһол эндүүрэлһээ боложо гараһан ехэ хэмжээнэй гал (пожар): Үбһэ ногооной оройгооршье хиидэн, тэг дундуурньшье буршаганан, оёороорньшье хоргодон, түймэр эбхэрэн ябана (Ц.-Ж. Жимбиев); түймэр түлшэ һанамсаргүй ушарһаа гараһан ехэ гал (пожар): Юрэдөө, тэндэ дайнай хүлдэ ороһон дайданууд, түймэр түлшэ болоһон газарнууд, һандарһан бутарһан байшангууд дайралдаа бэлэй (Ц.-Ж. Жимбиев); ойн түймэр ойдо гараһан ехэ гал (лесной пожар): Үнгэрһэн жэлэй энэл сагай мэдээсэлээр, 115, 8 мянган гектар талмайда 233 ойн түймэр гараһан байна (Буряад Y нэнһөө); ойн түймэр саралга ойдо гараһан ехэ гал ые унтараалга, һүнөөлгэ (тушение лесных пожаров): Буряад Уласта ойн түймэр саралгын газарта бүлэг зониие абаашаха хэрэгтэ шэнэ машина ерэбэ (vtinform. com); талын (гү, али тала хээрын) түймэр тала хээрын ургамалда носожо, хиналтагүйгөөр тарадаг гал (степной пожар): Талын түймэр аюул багатай гэжэ һанахааршье һаа, һалхитай үдэр, хагдатай газарта баһашье гайтайхан байдаг һэн (Б. Мунгонов); түймэр алдаха оһолтожо ехэ гал гаргаха (вызывать пожар по неосторожности); түймэр табиха галдаха, шатааха (поджигать): Сагаан нуурай захаһаа загаһашад, нугаһашадай табиһан түймэр һэн гү, али хагда галдажа ябаһан хүнэй алдаһан гал юм һэн гү, хүсэд мэдэхын аргагүй (Б. Мунгонов); түймэртэ эдигдэхэ (гү, али шатаха) ехэ галда дүрэшэхэ (сгореть, обгореть при пожаре): Урдань түймэртэ шатаһан ташалангай модод яар ябта унашанхай, зариманиинь найгашанхай, үндэһэндөө арайхан тороно (Д.-Д. Дугаров); түймэрэй аюултай хаһа хабар саһанай хайлахатай хамта эхилжэ, намар саһа бороогой ходо ородог болотор үнгэрдэг саг үе, хуурай саг (пожароопасный период): Түймэрэй аюултай хаһын эхилһэнһээ хойшо улас дотор 40,5 мянган гектар талмайда ойн 167 түймэр гараа гэжэ бүридхэгдөө (Буряад Y нэнһөө); хасарынь улаан түймэр болоо шэлж. хасарынь уб улаан болоо (щёки у него пылают); ◊ түргэн түймэр хурдан, шуран, согтой, дорюун (быстрый, энергичный): Владимир Яковлевич һуури байрагүй, түргэн түймэр (Ч. Цыдендамбаев); ○ гал гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.